فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٥ - نسبت بين نفس الامر و خارج و ذهن

شرح فارسى:

توضيح‌

بين نفس الامر و خارج عموم و خصوص مطلق است يعنى نفس الامر عامّ و

خارج خاصّ است زيرا نفس الامر هم بخارج اطلاق ميشود و هم به ذهن.

و بين نفس الامر و ذهنى عموم و خصوص من وجه است چون هر دو در

فضاياى ذهنيّه صادقه جمع و در دو مادّه افتراق دارند و آندو مادّه اينست:

ذهنى در قضاياى ذهنيّه كاذبه صدق ميكند بدون نفس الامر و نفس الامر در

حقتعالى صادق است بدون ذهنى زيرا حقتعالى چيزى نيست كه عقول و اوهام بر او

احاطه پيدا كنند بلكه خارجى محض مى‌باشد.

و بين ذهن و خارج نيز عموم و خصوص من وجه است، چون مادّه‌

اجتماعشان وجود و تحقّق قضاياى صادقه ذهنيّه است زيرا هم خارج ظرف تحقّق‌

آنها است و هم ذهن و مادّه افتراق ذهن از خارج قضاياى كاذبه است چه آنكه در

خارج اين سنخ قضايا تحقّق ندارند فقط در ذهن موجود مى‌باشند و مادّه افتراق‌

خارج از ذهن وجود حضرت حقتعالى است زيرا بديهى است كه حضرتش در اذهان‌

نمى‌گنجد بلكه منحصرا و خالصا از شوائب اذهان در خارج است.

تبصره‌

مصنّف (ره) در مصراع اوّل از بيت اوّل فرمود نفس الامر از خارج اعمّ مطلق‌

است زيرا شامل ذهن نيز ميشود و در مصراع دوّم از همين بيت فرمود نفس الامر از

ذهنى اعمّ من وجه است پس در يك مورد تعبير به ذهن نموده و درمورد ديگر ذهنى‌

فرموده وجه آنرا خود در شرح چنين گفته است كه اين تعبير در عبارت اشاره است‌

باينكه نسب اربعه (تساوى- اعمّ و اخصّ مطلق- اعمّ و اخصّ من وجه- تباين)

هم د رمنسوبات (ذهنى و خارجى) جاريست و هم در ذوات (ذهن و خارج).