فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٢٧ - فصل اشكال در معدوم مطلق و جواب از آن

لازم بتذكّر است كه اضافه « نفى » به « مطلق » يا « عدم » به « بحت » از

قبيل اضافه موصوف به صفت بوده و قول ما كه در متن گفتيم « بلا اخبار» صله است‌

براى « ان يخبرا».

و بهر تقدير مقصود اينستكه:

عقل چنين اقتدارى دارد كه از نفى مطلق بوسيله « لاء نفى جنس» اخبار

نمايد در حاليكه معدوم مطلق قابل اينكه از آن خبر دهند نيست و همچنين عقل‌

ميتواند از شريك البارى به امتناع خبر داده و بگويد:

شريك البارى ممتنع است با اينكه اخبار از چيزى موقوف بر تصوّر آن‌

مى‌باشد لا جرم در اخبار از شريك البارى عقل آنرا تصوّر مى‌كند و هرچه در عقل يا

وهم تصوّر شود از موجودات بوده و در نتيجه بر آن حكم بامكان بايد شود نه امتناع.

شرح فارسى:

توضيح‌

مرحوم مصنّف در اين فصل بصدد اينستكه توّهم و شبهه‌ايكه راجع بمعدوم‌

مطلق براى بعضى شده يا ممكن است بشود دفع كنند و آن اينست:

معدوم صرف و محض نيستى است پس نبايد قابل تصوّر و اخبار باشد و

حال آنكه كلّيّه اعدام بر خلاف اينمعنا هستند و در شرح اين مدّعا و تقرير اشكال‌

چنين ميفرمايد:

نفس ناطقه انسانى كه مراد همان عقل است بلحاظ اينكه خلقتش از عالم‌

غيب و معنا است و اين عالم نسبت بعالم شهود از نظر احاطه همچون كلّى است‌

نسبت بجزئى لهذا خداوند تبارك و تعالى قدرتى براى آن قرار داده كه توسّط آن‌

مى‌تواند حتّى عدم خود را نيز تصوّر بنمايد و در اين هنگام هم عدم بر آن صادق است‌

و هم وجود چه آنكه باعتبار تصوّر عدم، اتّصافش بعدم صحيح است و بلحاظ اينكه‌

متصوّر و فاعل شيى‌ء بايد موجود باشد اتّصافش بوجود قابل قبول است و اين موجب‌

اجتماع نقيضين در شيى‌ء واحد است.

چنانچه وقتى عدم اشياء ديگر را تصوّر نمود آنها نيز هم بوجود و هم بعدم‌