فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧ - اشكال مرحوم مصنف به لاهيجى(ره)

مشار اليه « هذا » جزء بودن وجود براى ماهيّت مى‌باشد و ضمير در « لها » به‌

ماهيّت بر مى‌گردد.

قوله: على هذا التّقدير: يعنى تقدير جزء بودن وجود براى ماهيّت چه آنكه‌

اينحكم بطور كلّى بوده و اقتضاء كلّيّتش آنستكه در تمام موارد صادق باشد پس‌

جزء ماهيّت نيز چون خود ماهيّتى از ماهيّات است لا جرم بايد وجود جزء آن‌

باشد.

قوله: و هو باطل: ضمير « هو » به امتناع تعقّل الخ راجع است.

قوله: بجميع ذاتيّاتها الاوّليّه: مقصود از آنها اجناس و فصول قريبه مى‌باشد.

قوله: و الثّانويّة: مراد از آنها اجناس و فصول بعيده مى‌باشد.

قوله: و انكار ذلك مكابرة: مشار اليه « ذلك » كوننا متصوّرا لكثير الماهيّات‌

بجميع ذاتيّاتها الاوّليّة و الثّانويّة مى‌باشد.

قوله: و كون هذا تسلسلا: مشار اليه « هذا » جزء بودن وجود براى ماهيّت و

جزء آن و جزء جزئش مى‌باشد.

شرح عربى: و امّا انكانت اجزاء عقليّة:

فلانّها متّحدة فى الوجود لا فى مقام تجوهر ذواتها فهى متمايزة بحسب‌

نفس الامر كيف و هذا ملاك سبقها بالتّجوهر.

هذا على قول القائلين باصالة الماهيّة و امّا على القول باصالة الوجود

فنقول:

اتّحادها فى الوجود فى ماهيّات البسائط الخارجيّة و امّا فى ماهيّات‌

المركّبات الخارجيّة فهى عين المواد و الصّور و التّفاوت بالاعتبار، فاذا

كانت غير متناهية يلزم التّسلسل لا محالة و لزوم التّسلسل فى موضع‌

مّا يكفى فى المحذوريّة و فى تحقّق الطّبيعة.

ترجمه: و امّا اگر اجزاء مترتّبه، اجزاء عقليّة باشند در لازم آمدن تسلسل‌

بايد بگوئيم: