فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣١ - فصل اشكال در معدوم مطلق و جواب از آن

و از آنچه تا باينجا ذكر شد ظاهر مى‌شود كه در تمام موارد مزبور بحسب‌

ظاهر تناقض و تهافت مى‌باشد لذا براى اينكه اعلام كنيم محذورى در اينموارد

پيش نمى‌آيد جواب از اشكالات مذكور با بطور اشاره در اينجا آورده و مى‌گوئيم:

تهافت و تناقضى در هيچيك از موارد نامبرده پيش نمى‌آيد زيرا آنچه‌

بحمل اوّلى شريك البارى محسوب شده بحمل شايع مخلوق شمرده مى‌شود، پس‌

همانطوريكه جزئى بحمل اوّلى جزئى بوده و بحمل شايع مصداق كلّى است عينا

شريك البارى مفهوما و بحمل اوّلى شريك البارى بوده و از نظر مصداق فرد براى‌

مخلوق و ممكن مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

ديگر از مناقشات در اينمقام آنست كه بسيار ديده شده كه حضرات شيئ‌

را موضوع قرار داده و بطور قضيّه منفصله حقيقيّه از آن خبر ميدهند مثلا ميگويند فلان‌

چيز يا در ذهن هست يا نيست اگر باشد حكمش چنين است و اگر نباشد چنان‌

مى‌باشد در اين اخبار چنانچه ملاحظه ميشود شيئ واحد را موضوع دو حكم‌

متناقض قرار داده كه لازمه آن اينست كه هم حكم بوجودش كرده و هم بعدمش:

امّا حكم بوجودش بخاطر آنستكه شيئ را تصوّر نموده و حكم به ثابت‌

بودنش نموده‌ايم.

و امّا حكم بعدمش بخاطر آنستكه در عدل قضيّه گفتيم يا ثابت نيست يعنى‌

معدوم مى‌باشد در حاليكه حكم بعدمش مستلزم آنستكه اوّل تصوّر آنرا نموده باشيم و

وقتى تصوّر شد موجود در ذهن مى‌باشد در نتيجه شيئ واحد هم موجود در ذهن بوده‌

و هم معدوم و اين اجتماع متنافيين مى‌باشد.

و از اين اشكالات معلوم ميشود كه اگر معدومات را در قضيّه مورد حكم و

خبر قرار دهيم محذور تناقض و تهافت لازم مى‌آيد.

از تمام اين مناقشات مرحوم مصنّف جواب واحدى ميدهند و آن اين است كه‌

معدوم بحت منافات ندارد مورد اخبار واقع شود مثلا شريك البارى در قضيّه: