فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٧ - دليل سوم براى اصالت وجود

اعتبار اوّل‌

علّت باعتبار تماميّت و نقص بر دو قسم است:

علّت ناقصه كه از آن بمقتضى نام مى‌برند.

علّت تامّه كه هر وقت علّت را بطور مطلق بگويند اينقسم مراد است.

اعتبار دوّم‌

علّت باعتبار دخول و خروج نيز بر دو قسم است:

علّت داخلى كه اصطلاحا بآن جزء گويند نظير اجزاء مركّب.

علّت خارجى كه به شرط از آن نام مى‌برند همچون كلّيّه شروط نسبت به‌

مشروطهاى خود.

و ظاهر عبارت مصنّف (ره) اينستكه منظورش از علّت معناى اعمّ آن‌

مى‌باشد كه شامل تمام اقسام مى‌گردد.

نكته دوّم‌

تقدّم بر هشت قسم است:

اوّل: تقدّم بالذّات مانند تقدّم پدر بر فرزند.

دوّم: تقدّم بالزّمان نظير تقدّم سلف بر خلف.

سوّم: تقدّم بالطّبع چون تقدّم يك بر دو.

چهارم: تقدّم بالشّرف و آن اينستكه هر كمال و فضيلتى كه در متأخّر

هست در متقدّم هم بادش بدون عكس مثل تقدّم رئيس بر مرئوس و تقدّم معلّم بر

متعلّم.

پنجم: تقدّم بالرّتبه: و آن در جائى است كه محدودى را در نظر گرفته و

نقطه‌اى از آنرا مبدء فرض مى‌كنيم مانند « محراب » در مسجد كه صف اوّل‌

نسبت به صف دوّم بحسب رتبه مقدّم است.