فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٠ - جواب هشتم و مختار مصنف در وجود ذهنى

شرح فارسى:

توضيح‌

جواب هشتم و مختار مصنّف در وجود ذهنى‌

مرحوم مصنّف بعد از نقل آراء و جوابهائيكه از اشكالات در وجود ذهنى‌

داده شده است خود بيان ديگرى در اينجا مى‌فرمايد كه مى‌توان آنرا جواب هشتم‌

دانست و همين بيان مذهب ايشان نسبت به حقيقت علم در وجود ذهنى اشياء

است و خلاصه مرام ايشان اينستكه:

علم چنانچه گفته شد از مقوله كيف نيست بلكه صرف نور و مجرّد

اشراق نفس است كه بر تمام ماهيّات معلومه و حقائق مشخّصه انبساط و احاطه‌

پيدا كرده و آنها را از ظلمت مجهوليّت بوادى معلوميّت درآورده است بدون اينكه‌

مقوليّت آنها در ذات نور كوچكترين اثرى داشته باشد و آنرا از مقوله كيف يا سائر

مقولات قرار دهد همچون نور خورشيد كه باشياء مختلفه خارجيّه تابيده و بواسطه‌

اين تابش حجاب ظلمت از آنها بكنار رفته و هر كدام بنحوى از انحاء وجود

جلوه‌گر شده يكى جوهر، ديگرى عرض قائم بجوهر، يكى كيف ديگرى كمّ و

همچنين اطوار ديگر وجود و هيچكدام از اين اختلافات و تشتّتات در بساطت و

وحدت نور شمس مؤثر نيست و يا مانند:

فيض اللّه المقدّس كه مراد وجود منبسط و تجلّى وجود است بر تمام‌

ماهيّات جوهريّه و عرضيّه بدون اينكه رنگ جوهر و لون عرض به خود بگيرد يا

مانند:

فيض اللّه الاقدس كه مراد وجود منبسط و تجلّى وجود است نسبت بمقام‌

اسماء و صفات كه ماهيّات ثابته باشد كه وجود در اينمقام بر تعيّنات و تشخّصات‌

صفاتى و اسمى احاطه پيدا نموده و در عين حال هيچكدام از تعيّنات حقيقت آنرا

عوض و متبدّل نكرده است.

و در نتيجه بايد گفت علم و صور معلومه ذهنيّه اگر اطلاق كيف به آن‌