فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٣ - جواب هشتم و مختار مصنف در وجود ذهنى

تحت مقولات مندرج مى‌داند لذا اگر مقولات جوهر باشند علم نيز حقيقتا جوهر و

در صورتيكه كمّ بوده علم نيز حقيقتا كمّ مى‌باشد و همچنين نسبت به ساير

مقولات ولى ما علم را وجود دانسته كه نه جوهر است و نه عرض.

سپس مى‌فرمايد:

برادران دينى بايد مرا در اينكه از سبك و روش اين شرح كه بر اختصار

مطالب تنظيم شده و از آن در اين مبحث خارج شدم معذور بدارند زيرا اينمسئله از

عويصات و مشكلات بوده و باينمقدار از شرح و توضيح نيازمند مى‌باشد.

شرح عربى: وحدتها، اى وحدة الصّورة المعقولة بالذّات، مع عاقل مقولة، و معتقدة

لفرفوريوس الّذى هو من اعاظم المشّائين و المعتمد فى اثبات مطلبه‌

ما نقل عن اسكندر من باب اتّحاد المادّة و الصّورة فانّ النّفس فى مقام‌

العقل الهيولانى مادّة المعقولات و هى صور له.

و امّا مسلك التّضايف الّذى سلكه صدر المتألّهين فى المشاعر و غيره‌

لا ثبات هذا المطلب فغير تامّ لما ذكرنا فى تعاليق الاسفار.

و ممّا يؤيّد ذلك المطلب هو انّ الموجود فى الخارج و الموجود فى الذّهن‌

توأمان يرتضعان بلبن واحد فكما انّ معنى الموجود فى العين ليس انّ العين‌

شيئ و زيد الموجود فيه شيئ آخر كالظّرف و المظروف بل معناه انّ‌

وجوده نفس العينيّة و انّه مرتبة من مراتب العين فكذلك ليس معنى‌

الموجود فى الذّهن انّ الذّهن اى النّفس النّاطقة شيئ و ذلك الموجود

فيها شيئ آخر بل المراد انّه مرتبة من مراتب النّفس.

ترجمه: وحدت صورت معقول بالذّات با عاقل مقول و مورد اعتقاد فرفوريوس كه‌

از اعاظم فلاسفه مشّاء است مى‌باشد.

و آنچه در اثبات مقصود و مطلوب وى مورد اعتماد بوده مطلبى است كه‌

از اسكندر در باب اتّحاد مادّه و صورت نقل گرديده چه آنكه نفس در مقام عقل‌

هيولانى مادّه معقولات بوده و معقولات صورت براى آن مى‌باشند.