فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٨ - عقيده فهلويون و حكماء اشراقى

بعبارت ديگر وجود را از حقائق مقول بتشكيك مى‌دانند و اقسام تشكيك را شش‌

دانسته‌اند: تشكيك به فقر و غنا، بضعف و شدّت بتأخّر و تقدّم، نقصان و زياده،

قلّت و كثرت، ثانويّت و اوّليت.

و در تقريب مذهبشان مثال نور را آورده و گفته‌اند:

نور عبارتست از حقيقتى كه ذاتا ظاهر بوده و غير را نيز ظاهر مى‌كند و اين‌

يك واقعيّتى بيش نست لكن مصاديق و افرادى دارد كه هر كدام در مرتبه‌اى واقع‌

هستند لذا مى‌بينيم بعضى از افراد نور بسيار قوى هستند و برخى ديگر بسيار

ضعيف و پاره‌اى ديگر در مرتبه متوسّط، پس همانطوريكه تعدّد مراتب مضرّ

بوحدت نور نيست عينا وجود هم همينطور است، بلكه بايد گفت نور همان‌

حقيقت وجود است و مشكّك بودنش ببركت همين معنا است و شاهد بر اين‌

مدّعى اينست كه حديث ظهور و اظهار از خواصّ وجود است چه آنكه وجود فى‌

حدّ ذاته ظاهر و روشن است بلكه اظهر اشياء و اعرف آنها است و نسبت به غير

خود كه ماهيّات باشند همچون ماهيّات عقول و نفوس كه از آنها به سموات‌

الارواح تعبير شده يا صور مختلط با مادّه و مجرّده از آن كه مقصود از اراضى‌

الاشباح همين معنا است مظهر مى‌باشد.

قوله: و الفهلوىّ معرّب الپهلوىّ: مرحوم ميرزا رضا قلى خان هدايت در

فرهنگ انجمن آراى ناصرى نمايش سى و پنجم در مادّه (پهلو) مى‌فرمايد:

پهلو بفتح اوّل معروف كه بعربى جنب گويند و بفتح لام شهر را گويند

عموما و شهر اصفهان را گويند خصوصا و گفته‌اند اصفهان و رى و نهاوند را پهلو

يعنى شهر مى‌دانسته‌اند و باقى را ده و روستا و زبانى كه باين شهرها منسوب بود

پهلوى مى‌گفتند و آنچه در دشت و كوه و درّه بدان تكلّم مى‌كردند تبرى و درى‌

مى‌گفتند زيرا كه تبره بمعنى پشته و كوه است و درّه شكافتگى ميان دو كوه‌

است.

و فهله معرب پهله است و زبان پهلوى را زبان پهلوانى نيز مى‌گفته‌اند كه‌

اشارت به شهرهاى مذكور بود.