فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٩ - دليل سوم براى اصالت وجود

و با توجّه بايندو مطلب اگر فرض كرديم دو حقيقت و دو ماهيّت كه از

يك نوع و يا يك جنس محسوب مى‌شوند مانند دو فرد از آتش كه يكى علّت و

ديگرى معلول است، يا هيولى (مادّه) و صورت كه هر دو علّت براى تحقّق جسم‌

مى‌باشند و يا عقل اوّل كه نسبت به عقل دوزم يعنى فلك اوّل (فلك اطلس)

علّت است.

در اين فروض اگر ماهيّت اصيل بوده و وجود اعتبارى باشد لازم مى‌آيد

كه ماهيّت نوعيّه آتش باعتبار اين نوع مقدّم و بهمين اعتبار مؤخّر باشد، يا ماهيّت‌

جنسيّه جوهريّه در مثالهاى ديگر باعتبار جوهر بودن مقدّم و بهمين اعتبار مؤخّر

قرار گيرد.

و اين تالى معنايش تشكيك در ذات است و ما ثابت نموديم كه‌

تشكيك در ماهيّت و ذات رسوخ ندارد.

قوله: كذا يفى باثبات المطلوب: مقصود از مطلوب اصالت وجود و اعتباريّت‌

ماهيّت است.

قوله: مع عدم جواز التّشكيك: منظور از « تشكيك » تفاوت است.

قوله: بيانه انّه يجب تقدّم الخ: ضمير در « بيانه » به الثّالث راجع بوده و ضمير

در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: فاذا كانتا من نوع واحد: ضمير در « كانتا » به علّت و معلول راجع‌

است.

قوله: كما في علّيّة نار لنار: مثال است براى اتّحاد نوع در علّت و معلول.

قوله: او علّيّة الهيولى و الصّورة للجسم: مثال است براى اتّحاد جنسى در علّت‌

و معلول چنانچه مثال بعدى نيز بهمين منظور آورده شده است.

قوله: مثلا فى انّها نار متقدّمة: ضمير در « انّها » به ماهيّت نوعيّه ناريّه راجع‌

است.