فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٠ - شبهات معتزله و جواب مصنف(ره) از آنها

نقيض وجود عدم يا لا وجود است نه معدوم يا لا موجود.

وجه سوّم‌

نقض مى‌كنيم بوجود واجب تبارك و تعالى.

وجه چهارم‌

دليلشان را بر خودشان قلب كرده و مى‌گوئيم:

اگر وجود حال باشد و حال را صفت موجود قرار دهيم لازم مى‌آيد كه‌

ماهيّت قبل از وجود موجود باشد و اين امر مستلزم تسلسل است مگر آنكه گفته‌

شود:

حاصل صفت موجود است بهمين وجود نه وجودى ديگر يا بگوئيم:

وجود نزد ايشان انتزاعى است و حال صفت انتزاعيّه است و اتّصاف‌

بصفت انتزاعى مستلزم آن نيست كه موصوف از نظر وجود متقدّم باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

جواب از شبهه طائفه دوّم‌

از استدلال مزبور بچند وجه جواب داده‌اند:

١- ملتزم مى‌شويم باينكه وجود موجود است ولى موجود است به نفس‌

خودش نه بوجودى ديگر تا ما به الاشتراك و ما به الامتياز داشته و در نتيجه اشكال‌

تسلسل لازم بيايد.

٢- قبول مى‌كنيم كه وجود معدوم است امّا معدوم را باين معنا

مى‌دانيم، ذى وجود نيست و از اين معنا لازم نمى‌آيد وجود بنقيض خود متّصف‌

شده باشد زيرا نقيض وجود لا معدوم يا لا موجود نيست بلكه عدم يا لا وجود است.