فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٠ - جواب هفتم و كلام ملاصدرا در اسفار

قوله: لا تدخل تحت مقولة من المقولات: زيرا طبايع بملاحظه كلّيّت و

معقوليّتشان مفاهيمى بيش نبوده از اينرو حقائق مقولات بر آنها منطبق نمى‌شود تا

حكم شود باينكه باين لحاظ از كداميك مقولات مى‌باشند.

قوله: اى وجود حالة او ملكة: يعنى وجودى كه يا حالت براى نفس بوده و يا

ملكه براى آن محسوب مى‌شود چه آنكه وجود طبايع در نفس اگر بنحو رسوخ باشد

ملكه بوده و در غير اينصورت حالت براى نفس مى‌باشد.

قوله: تصير مظهرا: ضمير در « تصير » به نفس راجع است و مظهر بودن‌

نفس نسبت به صور عقليّه مى‌باشد.

قوله: او مصدر لها: ضمير در « لها » به طبايع راجع است و مصدر بودن‌

نفس نسبت به صور جزئيّه يعنى تخيّلات مى‌باشد.

قوله: كالانسان: چنانچه در تعريف مى‌گوئيم: الانسان جوهر ذو ابعاد

ثلاثه، حساس و ناطق.

قوله: كالسّطح: چنانچه در تعريف آن مى‌گوئيم: السّطح كمّ متّصل قارّ

بالذّات ينقسم فى الجهتين.

قوله: كيف: يعنى چگونه جوهر را در نوع خودش اخذ نكنيم.

قوله: مع انّها كذلك: ضمير در « انّها » به اشخاص راجع است.

قوله: لكنّه غير مجد: ضمير در « لكنّه » به اخذ جوهر در نوع راجع است.

قوله: و لا حمله شايعا عليه: ضمير در « حمله » به جنس و در « عليه » به نوع‌

عود مى‌كند.

قوله: اذ لم يكن ازيد الخ: ضمير در « لم يكن» به اخذ مفهوم جنسى در

مفهوم نوعى راجع است.

قوله: لا يوجب كونه فردا من نفسه: ضمير در « لا يوجب» به صدق جنس على‌

نفسه راجع بوده و ضمير در « كونه » به جنس بر مى‌گردد.

قوله: بل الاندراج الموجب لذلك: مشار اليه « ذلك » كونه فردا مى‌باشد.

قوله: فلا يترتّب عليها تلك الآثار: زيرا مفهومى بيش نيست.

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص٣٠١