فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٠ - فصل اشكال در معدوم مطلق و جواب از آن

ممّا: جارّ و مجرور، متعلّق به « عدّ » .

خلق: صله و عائد براى « ماء » موصول در « ممّا » .

ترجمه: و از شيى‌ء گاهاى اين‌طور خبر مى‌دهند: يا در ذهن ثابت است يا ثابت‌

نيست و در هيچكدام از اين اخبار تهافت و محذورى نيست زيرا مثلا شريك البارى‌

بحمل اوّلى كه ممتنع است بحمل شايع ممكن و مخلوق مى‌باشد.

شرح عربى: و ثابت، بالجّراى، و يخبر بثابت، فى الذّهن و اللّاثابت فيه، اى فى‌

الذّهن، عن الشّيى‌ء، متعلّق بيخبر المقدّر اى يخبر على سبيل الإنفصال‌

الحقيقى عن الشّيى‌ء بانّه:

امّا ثابت فى الذّهن اولا ثابت فيه مع إستدعاء ذلك تصوّر ما ليس‌

بثابت فى الذّهن المستلزم لثبوته فى الذّهن.

فيظهر ممّا ذكرنا انّ في هذه كلّها تناقضا و تهافتا بحسب الظّاهر فاشرنا

إلى ان لا محذور في ذلك بقولنا:

بلا تهافت، اى في كلّ واحد، فما بحمل الاوّلي، الفاء للسّببيّة بيان لعدم‌

التّهافت، شريك حقّ، سبحانه و تعالى، عدّ بحمل شايع ممّا خلق، فكما

انّ الجزئىّ جزئىّ مفهوما و لكنّه مصداق للكلّى فكذا شريك الباري شريك‌

البارى مفهوما و ممكن مخلوق للباري مصداقا

ترجمه: و نيز عقل از شيي بسا اينگونه خبر مى‌دهد كه:

هذا الشّيى‌ء امّا ثابت فى الذّهن اولا ثابت فيه.

و اين اخبار بطور قضيّه منفصله حقيقيه است و على اىّ تقدير نفس اين خبر

مستلزم آنستكه « لا ثابت» يعنى شيئ كه در ذهن ثابت نيست در ذهن ثابت باشد

چه آنكه اخبار مستدعى تصوّر مخبرعنه و مخبربه هر دو مى‌باشد و فرض اينستكه‌

مخبر به شيئ كه در ذهن ثابت نيست قرار داده شده است.