فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٨ - تنقيد مصنف(ره) از كلام سيد

شرح عربى: هذا مذهب هذا السّيّد قدّس سرّه و هو بظاهره سخيف، لانّه قائل‌

باصالة الماهيّة و انّى للماهيّة هذا العرض العريض مع كونها مثار

الاختلاف و عدم وجود مادّه مشتركة كما اعترف به فى الانقلاب‌

الذّاتى.

نعم هذا حقّ طلق للوجود لكونه مقولا بالتّشكيك على مراتب فيها اصل‌

محفوظ و سنخ باق لكنّه قدّس سرّه لا يقول باصالته.

ترجمه: آنچه نقل شد مرام و مسلك مرحوم سيّد صدر الدّين بود كه ظاهرش‌

مخدوش و مورد اشكال است زيرا وى از كسانى است كه باصالت ماهيّت قائل‌

مى‌باشد و چطور مى‌توان براى ماهيّت چنين عرض عريض قائل شد با اينكه‌

ماهيّت مثار كثرت و مناط اختلاف بوده و بين كثرات و مختلفاتش مادّه مشتركى‌

وجود ندارد چنانچه خود سيّد در انقلاب ذاتى بآن اعتراف نموده.

بلى، اين عرض عريض وسعه تحقّق از آن وجود بوده چه آنكه وجود بطور

تشكيك بر مراتب خود حمل شده و بين آنها يك اصل محفوظ است ولى وى به‌

اصالت آن قائل نيست.

شرح فارسى:

توضيح‌

تنقيد مصنّف (ره) از كلام سيّد

حاصل اشكال مصنّف اينستكه مرحوم سيّد از كسانى استكه باصالت‌

ماهيّت قائلند و ماهيّت توسعه و احاطه اينچنين ندارد كه بتواند در تمام حقائق‌

مشترك بوده و آنها را از مراتب خود قرار دهد طبق تقريريكه قائلين باصالت وجود

درباره وجود دارند چنانچه خود ايشان در طىّ كلماتش اقرار نمود كه در انقلاب‌

ذاتى مادّه مشتركه (ماهيّت مشتركه) وجود ندارد.

بلى كلام ايشان بنابر مبناى اصالت الوجود تمام است ولى اين مبنا

مرضىّ سيّد نيست.