فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٨ - شبهات معتزله و جواب مصنف(ره) از آنها

شرح فارسى:

توضيح‌

شبهات معتزله و جواب مصنّف (ره) از آنها

معتزله دو دسته شده‌اند يك دسته قائل بثبوت معدومات هستند و ادلّه‌اى‌

نيز اقامه نموده‌اند كه بشبه اشبه است از دليل و طائفه ديگر غير از اين مسئله‌

درصدد اثبات حال برآمده‌اند آنان نيز براهينى بزعم خود آورده‌اند كه مصنّف (ره)

از آنها بشبهات نيز تعبير نموده است، از جمله شبهات طائفه اوّل استدلال ذيل‌

است:

معدوم مخبر عنه واقع مى‌شود و هرچه مخبر عنه واقع شود شيئ ثابتى‌

است، پس معلوم ثابت است.

امّا صغرى بجهت اينكه قضيّة المعدوم ليس بموجود صادق است و در آن‌

از معدوم خبر داده شده است.

و امّا بيان كبرى واضح و محتاج بشرح نيست.

جواب‌

منظور از معدوم كه گفتيد مخبرعنه واقع مى‌شود يا معدوم و مطلق است‌

( چه در خارج و چه در ذهن) يا معدوم در خارج است اگر مراد اوّل باشد صغرى‌

را منكر مى‌شويم و اگر دوّم منظور باشد موضوع معدوم نيست بلكه موجود ذهنى‌

است و اخبار از آن باين لحاظ است.

و در زمره شبهات طائفه دوّم اين بيان است كه گفته‌اند:

وجود نه موجود است و نه معدوم بلكه حال و واسطه است:

امّا موجود نيست بخاطر اينكه در صورت موجود بودن بايد در اصل وجود يا

موجودات مساوى بوده (ما به الاشتراك) و از آنها بواسطه زيادى ممتاز باشد

( ما به الامتياز) سپس بسراغ آن زيادى مى‌رويم، آن نيز وجود است پس در