فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٩ - اشاره مرحوم مصنف به ادله وجود ذهنى

ترجمه:

وجه افتراق ادلّه سه‌گانه‌

فرق بين اين سه وجه جلّى و آشكار است زيرا بعضى از آنها مطلوب را از

طريق موضوع قرار دادن در قضاياى موجبه اثبات كرده و برخى ديگر از راه كلّيّت‌

و پاره‌اى ديگر از مسلك وحدت ما را بمطلوب مى‌رسانند.

و نيز بعضى از آنها از مسلك تصديق مطلوب را اثبات كرده و برخى‌

ديگر از طريق تصوّر عهددار اينمعنا هستند.

و همچنين در وجه فرق بين آنها مى‌توان گفت:

مبادى و مقدّمات اين وجه با هم مختلف و متفاوت است چه آنكه غير

دليل اوّل بقاعده فرعيّت احتياج ونيازى نداشته و بدون آن مثبت مطلوب است‌

بخلاف دليل اوّل كه بدون آن نمى‌توان مطلوب را اثبات كرد.

بنابراين وجهى براى كلامى كه محقّق لاهجى در شوارق كه پس از نقل‌

مسلك كلّيّت از مواقف و شرح مقاصد آورده نمى‌باشد، وى در آنجا فرموده:

اين وجه (مسلك كلّيّت) در همان وجهى كه در آن حكم ايجابى بر

معدوم حمل شده است داخل بوده و دليل جداگانه‌اى نمى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

بسيار واضح و روشن است كه سه دليل مذكور با هم فرق داشته و هر كدام‌

مطلوب را از طريق اثبات مى‌كنند و وجه افتراق آنها را مصنّف از سه طريق بيان‌

مى‌كند.

وجه اوّل‌

دليل اوّل از طريق موضوعيّت وجود ذهنى ماهيّات را اثبات مى‌كند زيرا

در اين دليل مى‌گفتيم بسيارى از قضايا هستند كه حكم در آنها صحيح بوده‌

با اينكه موضوعشان در خارج نيست و صحّت حكم فرع بر وجود موضوع است و