فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣ - دليل بر خير محض بودن وجود

ماهيّت و اعتبارى بودن وجود نيز بايد باطل باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل دوّم مصنّف بر اصالت وجود مضمون مصراع دوّم است و شرح آن‌

چنين مى‌باشد:

فرق است بين وجودذهنى شيئ با وجود خارجى آن و همين فرق دليل بر

اصالت وجود است.

توضيح‌

ماهيّت اشياء در عالم خارج داراى آثارى است كه اين آثار در عالم‌

ذهن از آن منفكّ مى‌باشند نظير ماهيّت آتش كه در خارج واجد احراق و

حرارت است يا ماهيّت خرما در خارج شيرين بوده ولى در ذهن هيچيك از ايندو

اثر و خاصيّت نامبرده را ندارند و چون فرض اينست كه حرارت و شيرينى اثر

ماهيّت آتش و خرما هستند نه وجود ايندو لا جرم اگر درموردى اين دو اثر نبودند

كشف مى‌كنيم كه ماهيّت آتش و خرما نيز تحقّق ندارد ولى وجودش مى‌باشد

فلذا اين دليل كافى است در اثبات اينمعنا كه ماهيّت اصالت و تأصّلى ندارد

زيرا اگر چنين بود نمى‌بايست تحقّق خارجى آن با تحقّق ذهنيش فرق كند و حال‌

آنكه فرق ضرورى و بديهى است.

مؤلّف گويد:

اين دليل مبتنى بر اين است كه اشياء ماهيّتشان در ذهن بوده نه شبح‌

آنها و تفاوت ماهيّات خارجى و ذهنى صرفا به ترتّب آثار آنها در خارج دون‌

ذهن مى‌باشد بنابراين ماهيّت آتش و خرما در خارج عينا همان است كه در ذهن‌

تحقّق دارد با اين فرق كه در خارج اثر حرارت و شيرينى بر آنها مترتّب بوده ولى‌

در ذهن چنين اثرى را ندارد چنانچه در مبحث وجود ذهنى اين مطلب بتحقيق‌

رسيده و اثبات شده است.