فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٢ - جواب از اشكال اتحاد جوهر با عرض

عروض بمعناى حلول است و حلول خود نحوى از وجود محسوب شده و وجود ذاتى‌

ماهيّت نيست پس مفهوم عرض هم بر مقولات عرضيّه و هم بر جوهر ذهنى صادق‌

است همانطوريكه عرض عام بر معروض صدق مى‌كند و هيچ منافاتى نيست بين‌

اينكه شيئ جوهر ذهنى (باينمعنا ماهيّتى است كه حقّ وجودش در خارج آنستكه‌

در موضوع نباشد) بوده و در عين حال عرض خارجى نيز باشد البتّه عرض بودنش‌

در مقام ذات نيست.

شرح فارسى:

توضيح‌

جواب از اشكال اتّحاد جوهر با عرض‌

از اشكالات مستشكلين تنها همين اشكال باقى ماند و آنهم از نظر

محقّق دوانى محذورى ندارند زيرا از نظر ايشان:

اوّلا: چنانچه گفته شد عرض از عروض مشتقّ است و عروض بمعناى‌

حلول مى‌باشد.

ثانيا: عروض بمعناى حلول بلحاظ اينكه وجود رابطى است نحوه‌اى از

وجود مى‌باشد.

ثالثا: وجود زائد بر ماهيّت بوده و ذاتى آن نيست.

و با اينمقدّمات مى‌توان گفت مفهوم عرض هم بر مقولات عرضيّه‌

( مقولات نه‌گانه) صادق است و هم بر جواهر ذهنيّه و بعبارت ديگر مفهوم عرض،

عرض عامّى است كه معروضش گاهى مقولات نه‌گانه است و زمانى جواهر

ذهنيّه و تهافتى نيست بين اينكه موجودى جوهر ذهنى بوده و در عين حال عرض‌

خارجى نيز باشد.

زيرا معناى جوهر ذهنى اينستكه اگر در خارج بود حقّ وجودش اين بود

كه در ضمن موضوع نباشد و معناى عرض خارجى نيز اينستكه عرضيّت ذاتى او