فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٥ - كلام مرحوم مصنف در تضعيف گفته سيد صدر

ذهنى در خارج تحقّق يابد عين معلوم خارجى مى‌گردد.

و سپس سؤال و اشكال ديگرى را باين شرح مطرح نموده:

اين انقلاب زمانى متصوّر است كه بين موجود ذهنى و خارجى مادّه‌

مشتركى وجود داشته باشد چنانچه حضرات اين امر را در هيولاى مبهمه تقرير

نموده‌اند و حال آنكه اينجا چنين نيست يعنى بين موجود ذهنى و خارجى بحسب‌

فرض مادّه اشتراكى وجود ندارد.

و در جواب اين سؤال فرموده:

اشتراك در مادّه مستدعى و مستلزم انقلاب در جائى است كه انقلاب‌

در صفت يا صورت باشد امّا در انقلاب نفس حقيقت و كلّ آن به حقيقت ديگر

لازم نيست مادّه مشتركى بين آنها وجود داشته باشد.

بلى، البتّه عقل براى تصوير اين انقلاب امر مبهم و عامّى را تصوير

مى‌كند.

شرح فارسى:

توضيح‌

كلام مرحوم مصنّف در تضعيف گفته سيّد صدر

مرحوم مصنّف مى‌فرمايد: اينكه مدار اشكال را ايشان بر اين دانستند كه‌

موجود ذهنى در حقيقت با موجود خارجى متّحد باشد بنظر صحيح نيست زيرا مدار

جزئيّت بر اينستكه موضوع از جمله مشخّصات باشد و مناط كلّيّت اينستكه هر

شيئ در عقل غرائب و خصوصيّات از او سلب شود و امكان ندارد شيئ واحد هم‌

كلّى باشد و هم جزئى و اين اشكال به بيان گذشته دفع نمى‌شود چه قائل بشبح‌

شويم يا موجود ذهنى را نفس موجود خارجى بدانيم.

سپس دنباله عبارت ايشان را نقل مى‌كنند و آن اينستكه مرحوم سيّد پس‌

از تمهيد مقدّمه و تفريع جواب را بر آن فرموده: