فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢ - معناص صورت

قوله: و المراد بالعقل امّا العقل الكّلىّ:

مقصود از كلّى و عقل‌

كلّى در اصطلاح ارباب معقول بدو معنا استعمال مى‌شود:

اوّل: مفهومى كه قابل انطباق بر افراد كثير باشد مانند مفهوم انسان و

حيوان.

دوّم: بمعناى بسط و احاطه.

و منظور از عقل كلّى در اينجا عقل كلّى بمعناى دوّم است يعنى عقلى‌

كه بعالم محيط مى‌باشد و آن در اصطلاح حكماء عبارتست از عقل اوّل كه‌

مخلوق اوّل است و از آن در لسان اهل بيت عصمت سلام اللّه عليهم اجمعين به‌

نور و حقيقت حضرت خاتمى مرتبت تعبير شده است.

و چه بسيار تناسب است بين اين تفسير و تعريفى كه بر اى عقل در

روايت كافى شريف از امام صادق عليه الصّلوة و السّلام وارد شده است:

العقل ما عبد به الرّحمن واكتسب به الجنان.

زيرا عبادت تنها از راه و طريق نورانى نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم‌

صورت گرفته و بهشت جاودان منحصرا در گرو سلوك اين سبيل مى‌باشد.

قوله: الّذىّ هو كصورة للعالم الطّبيعى:

معناص صورت‌

صورت در اصطلاح حكماء عبارتست از امرى كه فعليّت اشياء وابسته‌

بآن باشد مثلا ماهيّت انسان تا ماداميكه متشكّل بشكلى و مصوّر بصورتى نشده‌

در مرحله اهمال و اجمال است و وقتى كه بصورتى از صور در عالم وجود

تشخّص پيدا كرد از آن موجود بالفعل تعبير مى‌كنند و آنرا مفصّلى از آن مجمل‌

مى‌دانند.

و چون عقل كلّى بمنزله صورت فعليّه عالم مى‌باشد و عالم چون مادّه و