فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١ - شرح معناى هبه

و در اين لفظ نسبت به فنّ حكمت و كتاب ما براعت و استهلال‌

حاصل مى‌گردد.

و در مصراع اوّل اشاره است باينكه خداوند جلّت عظمته مبدء تمام‌

موجودات است و در مصراع دوّم اشاره است باينكه حضرتش نهايت اشياء

مى‌باشد چنانچه خود فرموده: كما بدئكم تعودون.

شرح معناى هبه‌

شرح فارسى:

توضيح:

قوله: الهبة افادة ما ينغبى الخ: آنچه كه ما در كتب اهل لغت برخورديم با

اين تفسيرى كه مصنّف (ره) براى اين كلمه نموده موافق نيست مثلا در كتاب‌

« مصباح المنير» فيّومى مى‌گويد:

« وهبت لزيد مالا، اهبه له هبة» اعطيته بلا عوض.

و در كتاب اقرب الموارد گويد:

« وهب له مالا، يهبت وهبا و وهبا و هبة» اعطاه ايّاه بلا عوض.

و چنانچه ملاحظه مى‌شود قيد « ما ينبغى» و « لا لغرض» در ايندو

تفسير و تفاسير ديگرى كه لغويّين نموده‌اند نيست.

و مى‌توان گفت شايد ايندو قيد بلحاظ خصوص مورد مى‌باشد يعنى‌

چون افعال حضرت بارى جلّت عظمته از روى حكمت و صلاح مى‌باشد قهرا

هبه‌ايكه منسوب باو است بايد عبارت از افاده ما ينبغى باشد ولى بايد گفت اگر

اين جهت باعث اضافه ايندو قيد باشد دو ايراد متوجّه مصنّف (ره) مى‌گردد.

اوّل: آنكه اينكلام تنها عذر براى قيد « ما ينبغى» بوده نه « لا لغرض»

چه آنكه طبق مذهب حقّه اماميّه افعال خداوند متعال معلّل باغراض است،

نهايت نفع و فايده‌اى كه بر اين غرض هست متوجّه عباد مى‌شود.

دوّم: آنكه بنابراين اين وجه لازم بود قيد ديگرى باين تفسير اضافه نموده و

بفرمايد:

افادة ما ينبغى لمن ينبغى لا لغرض.