فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠ - دليل پنجم براى اصالت وجود

باعتبار ذاتش و با قطع نظر از امور خارج از آن چيزى غير خودش نمى‌باشد و باين‌

ملاحظه هر يك از وجود و عدم نسبت بآن مساوى هستند يعنى در مرحله ذات نه‌

مى‌توان آنرا موجود خواند و نه معدوم حال با توجّه باين معنا مى‌گوئيم:

اگر وجود امر اعتبارى و انتزاعى و ماهيّت اصيل و حقيقى باشد چه‌

چيز مخرج ماهيّت از حدز استواء و امكان بوده و بچه امر ماهيّت استحقاق حمل‌

وجود بر آن را پيدا كرده است چه آنكه بنابر اعتبارى بودن وجود آن يك امر عدمى‌

است و از انضمام معدوم به معدوم موجود حاصل نشده و اين انضمام هرگز مناط و

ملاك موجوديّت نمى‌تواند باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل پنجم بر اصالت وجود مضمون بيتى است كه ذكر شد و آن‌

اينستكه:

تمام اشياء بملاحظه ذاتشان نه وجود در آنها رجحان دارد و نه عدم و اين‌

حدّ (حدّ ذات) را حدّ استواء و امكان نامند.

و بواسطه كون كه مرادف وجود هست تمام اين اشياء و جملگى از اين‌

حدّ خارج شده و بآنها اطلاق موجود مى‌گردد در نتيجه مى‌توان گفت:

ماهيّت كه همان شيئ باشد (زيرا شيئ در اينجا بمعناى اسم مفعول بوده‌

و مقصود از آن المشئ وجوده يعنى چيزى كه وجودش مطلوب و خواسته شده‌

است مى‌باشد) بلحاظ خودش نه موجودب بوده و نه معدوم بلكه اين وجود است كه‌

سبب اطلاق موجود و حمل اين عنوان بر آن مى‌شود از اينرو چطور مى‌توان براى‌

ماهيّت كه در اين موقعيّت واقع است اصالت فرض نموده و وجود كه آنرا از حدّ

استواء خارج مى‌كند اعتبارى و انتزاعى باشد.

اشكال و جواب‌

امّا اشكال: تقرير آن بطورى كه مرحوم مصنّف در حاشيه بيان كرده‌

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص١٠١