فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٠ - اشكال مرحوم مصنف به لاهيجى(ره)

مقدّمه سوّم‌

تقدّم چيزى بر غير خود بنابر آنچه مصنّف (ره) در اينكتاب فرموده بيكى‌

از ٨ قسم زير است:

١- تقدّم زمانى.

٢- تقدّم رتبى.

٣- تقدّم بالشّرف.

٤- تقدّم بالطّبع.

٥- تقدّم بالعلّيّة.

٦- تقدّم بالماهيّات كه از آن تقدّم بالتّجوهر نيز تعبير مى‌كنند.

٧- تقدّم بالذّات.

٨- تقدّم بالحقيقة.

و شرح هر كدام انشاء اللّه در ابحاث آتيه ذكر مى‌شود فقط شطرى در

اطراف قسم ششم ايجاد ذكر مى‌شود چون اين قسم فعلا مورد نياز است.

مراد از تقدّم بالماهيّت تقدّم علل قوام بر معلول است مانند تقدّم جنس و

فصل بر نوع يا تقدّم نفس ماهيّت بر لازمه ماهيّت همچون تقدّم اربعه بر زوجيّت يا

مانند تقدّم ماهيّت بر وجود بنا بعقيده قائلين باصالت ماهيّت.

مقدّمه چهارم‌

بنابر مبناى اصالت ماهيّت اجزاء عقلى چون جنس و فصل در عالم عين‌

و وجود اگرچه عين ماهيّت هستند ولى در نفس الامر و عالم شيئيّت كه از آن‌

بعالم تقرّر ماهوى تعبير مى‌كنند از ماهيّت ممتاز بوده و تقدّم بر آن هستند.

و بنابر مبناى اصالت وجود و اعتبارى بودن ماهيّت چنين نيست زيرا اين‌

اجزاء چه در عالم واقع و چه در عالم عين وجود از ماهيّت ممتاز نبوده بلكه نفس‌

همان ماهيّت هستند و همانطورى كه بنابراين مبنا ماهيّت اعتبارى است، اجزاء