فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٢ - فصل در بيان احكام سلبى وجود

شرح عربى: اذ قلب، الفصل، المقسّم، للوجود، مقوّما، له، او القوام، اى التقوّم‌

و التّأليف، من نقيض، او ممّا هو فى قوّة النّقيض، لزما.

بيان ذلك: انّه لو كان لحقيقة الوجود جنس و فصل فجنسه امّا الوجود

فيلزم الاوّل اذ قد تقرّر انّ كلا من الجنس و الفصل عارض للآخر و

حاجة الجنس الى الفصل ليس فى قوام ذاته و ماهيّاته بل فى تحصّله و لذا

فالفصل بالنّسبة الى الجنس مقسّم لا مقوّم و ذلك انّما يتصوّر فى الجنس‌

الّذىّ ماهيّته غير الوجود و امّا الجنس الّذىّ هو عينه فمفيد انّيّته مفيد

ماهيّته و هذا هو القلب الّذىّ ذكرنا و بمثل هذا البيان ليس الوجود نوعا

ايضا اذا النّسبة بين المشخّص و الطّبيعة النّوعيّة النّسبة.

و امّا غير الوجود و الغير هو العدم او الماهيّة و هذا هو اللّازم الثّانى.

ترجمه: همانطوريكه گفتيم براى وجود جزء نيست زيرا اگر وجود جزء داشته‌

باشد فصل مقسّم وجود مقوّم آن شده يا لازم مى‌آيد كه وجود از نقيض يا چيزى كه‌

در قوّه نقبض با او است تركيب و تأليف شده باشد.

بيان لازم‌

اگر براى حقيقت وجود جنس و فصل بوده بطوريكه وجود از ايندو تركيب‌

شده باشد پس جنس آن يا وجود بوده كه در اينصورت محذور اوّل يعنى قلب‌

مقسّم به مقوّم لازم مى‌آيد چه آنكه در محلّش مقرّر است هر يك از جنس و فصل‌

عارض بر ديگرى مى‌باشند و حاجت جنس بفصل در قوام ذات و ماهيّتش نبوده‌

بلكه در تحصّل بآن نيازمند است فلذا فصل نسبت بجنس مقسّم بوده نه مقوّم.

البتّه مقسّم بودن فصل براى جنس صرفا در جنسى متصوّر است كه‌

ماهيّتش غير از وجود باشد امّا جنسى كه عين وجود است پس آنچه مفيد انّيّت و

تحصّل آنست حتما مفيد ماهيّت نيز براى آن مى‌باشد و اين همان قلبى است كه‌

قبلا بآن اشاره شد.