فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٩ - فصل ميزان صدق در قضايا

منطبق باشد و در قضاياى ذهنيّه باين است كه با نفس الامر و واقع متّحد باشد.

و اينكه در قضاياى خارجيّه بصدق و در ذهنيّه بحقّ تعبير نموديم صرف تفنّن‌

در عبارت بوده و الّا معناى ايندو ذاتا و حقيقتا با هم متّحد است.

بلى فرق اعتبارى بين ايندو هست كه اهل فنّ و ارباب صناعت گذارده و

گفته‌اند خبر به وصف مطابق (بصيغه اسم فاعل) بودن صادق نام دارد و بوصف‌

مطابق (بصيغه اسم مفعول) بودن حقّ خوانده مى‌شود.

شرح فارسى: و تلخيص المقام:

انّ القضيّة قد تؤخذ خارجيّة و هى الّتي حكم فيها على افراد موضوعها

الموجودة فى الخارج محقّقة كقولنا قتل من فى الدّار و هلكت المواشي و

نحوهما ممّا الحكم فيها مقصور على الافراد المحقّقة الوجود و قد تؤخذ

ذهنيّة و هى الّتى حكم فيها على الافراد الذّهنيّة فقط كقولنا:

الكلّي امّا ذاتىّ و امّا عرضىّ و الذّاتىّ امّا جنس و امّا فصل.

و قد تؤخذ حقيقيّة و هى الّتي حكم فيها على الافراد الموجودة فى الخارج‌

محقّقة كانت او مقدّرة كقولنا:

كلّ جسم متناه او متحيّز او منقسم الى غير النّهاية الى غير ذلك من‌

القضايا المستعملة فى العلوم اذا عرفت هذا فنقول:

الصّدق فى الخارجيّة باعتبار مطابقة نسبتها لما فى الخارج و كذا فى‌

الحقيقيّة اذ فيها ايضا حكم على الموجودات الخارجيّة و لكن محقّقة او

مقدّرة.

و امّا الصّدق فى الذّهنيّة فباعتبار مطابقة نسبتها لما فى نفس الأمر اذ لا

خارج لها تطابقه و امّا نفس الأمر فقد اشرنا الى تعريفه بقولنا:

ترجمه:

ملخّص كلام در اينمقام‌

ملخّص كلام در اينمقام آنستكه: