فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٨ - عارض بودن وجود بر ماهيت در عالم ذهن

قوله: و التّنكير للنّوعيّة: يعنى تنكير در « انفكاك » براى آنستكه از آن نوعى‌

خاصّ از انفكاك اراده شده و آن انفكاك عقلانى مى‌باشد.

قوله: الى التّحليل و التّعمّل المذكورين: يعنى قبلا باين دو اشاره شد چنانچه‌

مصنّف فرمود:

و لا فى حاقّ الذّهن، بل بتحليل و تعمّل من العقل.

قوله: و غير المغفول غير المغفول: يعنى الماهيّة الّتى ليست مغفولة بل هى معقولة

غير الوجود الّذى هو مغفول لا معقول.

قوله: فثبت زيادته عليها: ضمير در « زيادته » به وجود و در « عليها » به‌

ماهيّت بر مى‌گردد.

شرح عربى: و الرّابع قولنا: لاتّحاد الكلّ، اى للزوم اتّحاد كلّ الماهيّات لو كان‌

الوجود عينا لها لانّه معنى واحد فيكون حمل الوجود عليها و حمل بعضها

على بعض حملا اوّليّا لانّ الكلام فى العبنيّة و المغايرة بحسب المفهوم‌

و اللّازم باطل بالضّرورة و على هذا التّقرير لا يمكن التزام هذا اللّازم بناء

على ما نسب الى جماعة من الصّوفية من وحدة الوجود كما فى الشّوارق لانّ‌

ما قالوا فى مقام وجودها الحقيقى و امّا فى مقام شيئيّات الماهيّات و المفاهيم‌

فلا يمكنهم التزام الاتّحاد.

ترجمه:

شرح دليل چهارم‌

دليل چهارم بر زيادى وجود نسبت بماهيّت قول ما است كه گفته‌ايم:

اگر وجود عين ماهيّت باشد لازم مى‌آيد كه تمام ماهيّات با هم متّحد

باشند زيرا وجود يك معنا بيشتر نيست در نتيجه حمل وجود بر ماهيّت و حمل‌

بعضى از ماهيّات بر برخى بايد حمل اوّلى باشد چه آنكه كلام در عينيّت و

مغايرت بحسب مفهوم مى‌باشد در حاليكه اين لازم بالضّرورة باطلست.

و بايد توجّه داشت كه بنابر تقرير مزبور حتّى بعقيده جماعتى از صوفيّه‌