فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٣ - دليل عدم تركيب وجود

و بهمين بيان نوع نبودن براى وجود را مى‌توان تقرير نمود زيرا نسبت بين‌

شيئ مشخّص و طبيعت نوعيّه همان نسبت بين جنس و فصل مى‌باشد.

و يا جنس براى وجود، غير وجود است و آن غير عدم يا ماهيّت مى‌باشد و

اين همان لازم دوّم است.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل عدم تركيب وجود

خلاصه اين دليل آنستكه اگر وجود مركّب باشد از اجزاء عقليّه (جنس و

فصل) يكى از دو محذور لازمى مى‌آيد:

يا فصل كه نسبت بجنس مقسّم است بايد مقوّم باشد و يا بايد وجود

مركّب باشد از دو شيئ متناقض و هر دو باطل است و بيان ايندو لازوم اينست:

اگر وجود از جنس و فصل مركّب باشد جنس آن يا وجود است و يا غير

وجود، اگر وجود باشد اشكال اوّل لازم مى‌آيد زيرا در محلّ خود ثابت است كه‌

هر كدام از جنس و فصل عارض بر ديگرى است باينمعنا كه هيچكدام مقوّم ذات‌

ديگرى نيست بلكه از ذات يكديگر خارجند و نسبتى كه بين ايندو هست اينست‌

كه فصل مقسّم و محصّل جنس است، البتّه اين نسبت در اجناس و فصولى استكه‌

ماهيّت جنس غير از وجودش باشد همچون حيوان لذا ناطق نسبت به ماهيّت آن‌

محصّل و مقسّم است ولى اگر جنس وجودش عين ماهيّتش شد چنانچه فرض ما

در اينجا همين است لازم مى‌آيد فصل همانطور كه مفيد تحصّل و انّيّت آنست‌

مفيد تقوّم آن نيز باشد و بعبارت ديگر مستلزم قلب فصل محصّل است بمقوّم و اين‌

خلاف امر مسلّمى است كه گفته شد.

و اگر جنس غير وجود باشد آن غير يا ماهيّت است و يا عدم در هر صورت‌

هر دو نقيض وجود هستند و در اينفرض محذور دوّم پيش مى‌آيد.