فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣ - معناى فصل

هيولى لاجرم مى‌توانيم بگوئيم عالم طبيعى با قطع نظر از عقل كلّى وجودى‌

مهمل و مادّه‌اى مجمل بيش نيست و پس از افاضه صورت و مصوّر شدن‌

بصورت منوّره حقيقيّه « محمّديّه » صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه همان عقل كلّى‌

است از ظلمت مادّه خارج و از حضيض هيولا رسته و متّصف بفعليّت وجود

گشته است.

قوله: و كفصل محصّل له:

معناى فصل‌

فصل عبارتست از ذاتى كه قوام و تحصّل نوع به آن بوده و نيز بواسطه آن‌

از غير خود جدا مى‌شود و آن بر دو قسم است:

الف: فصل منطقى‌

ب: فصل حقيقى‌

فصل منطقى: عبارتست از كلّى باب ايساغوجى يعنى كلّى كه در

جواب سؤال به « اىّ شيئ فى ذاته» گفته مى‌شود.

مثلا اگر سؤال كنند كه: الانسان اىّ شيئ فى ذاته؟

جواب: ناطق، مى‌باشد.

فصل حقيقى: عبارتست از ذاتى كه تحصّل و وجود جنس طبيعى بآن‌

باشد مانند نفس ناطقه در انسان و چون انسان در سلسله صعودى انواع، نوع اخير

مى‌باشد لذا فصل محصّل آن محصّل تمام انواع فوق آن مى‌باشد و از اينجا معلوم‌

مى‌شود كه مراد مصنّف (ره) از « فصل محصّل» همان فصل حقيقى است.

يعنى عقل كلّى بهمان معنائى كه گفته شد نسبت بعالم طبيعى كه نوع‌

است فصل محصّل مى‌باشد.

قوله: و بالجمله جهة وحدة له: اين عبارت خلاصه عبارت قبل است يعنى:

حاصل كلام اينستكه عقل كلّى بايند و اعتبار يعنى « صوريّه و

فصليّت» باعث وحدت كثرات شده زيرا همانطوريكه موادّ مختلفه و حقايق‌