فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٩ - اطلاقات سهگانه در وجود

ابسط.

قوله: المسمّى بالفيض المقدّس: و از آن به مشيّت مطلقه نيز تعبير كرده‌اند.

مؤلّف گويد:

صاحب دستور العلماء در صفحه (٥١) از جلد سوّم مى‌گويد:

فيض در لغت ريختن و دادن و باران مى‌باشد و از « فاض الماء فيضا»

مشتقّ است و آنرا در وقتى كه آب زيادى جارى شده بطوريكه همچون سيل بر

روى زمين روان گردد اطلاق كنند.

و در اصطلاح عرفا آنرا به القاء امرى در قلب بطريق الهام گويند.

و نيز بر فعل فاعل كه فعلش دائمى بوده و در مقابل عوض و براى غرضى‌

نباشد آنرا اطلاق كنند و بهمين معنا است كلمه « المبدء الفيّاض».

و گاهى كلمه « فيض » را به « مقدّس » و زمانى به « اقدس » اضافه‌

مى‌كنند و از هر يك معنائى عليحدّه و جدا از ديگرى اراده مى‌نمايند.

فيض اقدس: مقصود از آن فيض حقّ در مرتبه و احديّت است كه عبارت‌

از تجلّى ذاتش بوده و آن موجب وجود اشياء و استعدادات آنها مى‌باشد باين نحو

كه ابتداء در حضرت علميّه و سپس در حضرت عينيّه خودنمائى مى‌نمايد چنانچه‌

خود در حديث شريف قدسى فرمود:

كنت كنزا مخفيّا فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لكى اعرف.

فيض مقدّس: فيض مقدّس بر فيض اقدس مترتّب مى‌باشد چه آنكه‌

بواسطه فيض اقدس اعيان ثابته و استعداد اصليّه آنها در عالم علم تحصّل پيدا

مى‌كند و بوسيله فيض مقدّس اعيان و لوازم آنها در جهان خارج وجود پيدا ميكنند.

از فيض مقدّس به نفس رحمانى و وجود منبسط نيز تعبير كرده‌اند.

قوله: الّتى بها يطرد الاعدام عن الماهيّات: ضمير در « بها » به وجودات راجع‌

است.

قوله: و الاوّلان: يعنى وجود مطلق و حصّة الوجود.

قوله: زايدان على الثّالث: يعنى انحاء وجودات خاصّه.