فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٠ - جواب چهارم و كلام قائلين به اشباح

و انت خبير بانّ الوجوه الدّالّة على ثبوت الوجود الذّهنى انّما دلالتها على‌

وجود حقائق الاشياء و ماهيّاتها فى الذّهن لا ما يغايرها فى الماهيّة و

يوافقها فى بعض الاعراض كما لا يخفى.

ترجمه: جماعتى از حكماء گفته‌اند:

موجودات ذهنى اشباح اشياء بوده كه در آن منطبع و منتقش مى‌شوند نه‌

نفس اشياء، پس لازم نمى‌آيد كه شيئ واحد هم جوهر و هم عرض يا هم جوهر و

هم كيف باشد چه آنكه بقاء ذاتى در دو نحوه وجود فرع بقاء صاحب ذاتى‌

مى‌باشد و بنابر قول به شبح صاحب ذاتى بنفسه و ماهيّته در ذهن حاصل نمى‌شود

تا اشكال ياد شده وارد گردد.

مرحوم مصنّف در تضعيف اين جواب مى‌فرمايد:

وجوه سه‌گانه‌اى كه بر اثبات وجود ذهنى دلالت دارد مدلولشان اينستكه‌

حقائق اشياء و ماهيّات آنها در ذهن حاصل مى‌شود نه چيز ديگرى كه در ماهيّت‌

با آنها مغاير و فقط در برخى از اعراض موافق با آنها مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

جواب چهارم و كلام قائلين به اشباح‌

جواب چهارمى كه از اشكالات منكرين وجود ذهنى داده شده مقاله‌

قدماى از حكماء است ايشان براى رفع محاذير و جواب از آنها گفته‌اند حقائق‌

خارجى وقتى تصوّر شوند شبحى از آنها در ذهن مى‌آيد نه نفس و ذاتشان پس اگر

ماهيّت خارجى جوهر بود و در ذهن كيف نفس واقع شد اشكال اجتماع جوهر و

عرض يا اندراج مقولات در تحت مقوله كيف لازم نمى‌آيد زيرا نفس ماهيّت‌

خارجى در ذهن به عرض و مقوله كيف متبدّل نشده بلكه شبح آن چنين شده‌

است و اين اشكالى ندارد.