فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤١ - فصل ميزان صدق در قضايا

مى‌باشد زيرا براى اين قبيل از قضايا يا خارجى نيست تا با آن مطابقت كنند.

و مقصود از نفس الامر همان معنائى است كه در بيت بعدى بآن اشاره‌

كرده‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

قضيّه بر سه قسم است:

١- خارجيّه.

٢- حقيقيّه.

٣- ذهنيّه.

قضيّه خارجيّه: آن است كه در آن حكم شود بر افراد محقّق موضوع در

خارج، مانند اينكه بگوئيم كشته شد كسيكه در خانه بود يا گلّه گوسفندان تلف‌

شدند كه حكم كشته شدن در مثال اوّل و تلف گرديدن در مثال دوّم يقينا بر افراد

موجود شده است.

قضيّه حقيقيّه: آنست كه در آن حكم شود بر افراد موجود از موضوع اعمّ از

اينكه محقّق و بالفعل بوده يا مقدّر و مفروض باشند همچون مثال:

هر جسمى داراى انتهاء است يا هر جسمى فضا را اشغال ميكند.

يا هر جسمسى باجسام كثيرى تقسيم ميشود.

كه در اين امثله احكام مذكوره قطعا براى افراد محقّق تنها آورده نشده بلكه‌

مثلا معناى قضيّه اوّل اينست: هر چيزى كه در خارج يافت شود و جسم بآن‌

گويند اعمّ از اينكه فعلا باشد يا بعدا بيايد داراى انتهاء و بعد است.

قضيّه ذهنيّه: آنستكه در آن حكم شود بر افراد ذهنى فقط نظير اينكه‌

مى‌گوئيم:

كلّى يا ذاتى است يا عرضى و ذاتى نيز با جنس است يا فصل كه در اين‌

مثال قطعا حكم بذاتى و عرضى بودن و جنس و فصل شدن براى مصاديق ذهنى‌

كلّى است، زيرا افراد خارجى قطعا جنس و فصل يا ذاتى و عرضى نيستند چه آنكه‌