فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٧٤ - اقسام جعل
حاصل ميشود.
و بنا بر قول مختار كه مجعول بالاصل وجود ميباشد از اين صور دوازده گانه
تنها شش صورت صحيح و شش صورت ديگرش باطل است.
امّا شش صورت صحيح عبارتند از:
١- وجود بجعل بسيط مجعول بالذّات باشد.
٢- وجود بجعل مركّب مجعول بالعرض باشد.
٣- ماهيّت بجعل بسيط مجعول بالعرض باشد.
٤- ماهيّت بجعل مركّب مجعول بالعرض باشد.
٥- اتّصاف بجعل بسيط مجعول بالعرض باشد.
٦- اتّصاف بجعل مركّب مجعول بالعرض باشد.
و امّا شش صورت باطل عبارتند از:
١- ماهيّت بجعل بسيط مجعول بالذّات باشد.
٢- ماهيّت بجعل مركّب مجعول بالذّات باشد.
٣- وجود بجعل بسيط مجعول بالعرض باشد.
٤- وجود بجعل مركّب مجعول بالعرض باشد.
٥- اتّصاف بجعل بسيط مجعول بالذّات باشد.
٦- اتّصاف بجعل مركّب مجعول بالعرض باشد.
و بر همين بيان و تقرير مىتوانى صور صحيح و باطل هر يك از دو قول ديگر
( قول اشراقى كه ماهيّت را مجعول بالاصل مىداند و قول غير محقّقين از مشّائين
كه اتّصاف را مجعول اصلى قرار دادهاند) قياس نمائى و براى تسهيل و سرعت
انتقال ميتوانى به جدولى كه رسم شده نظر نمائى.
قوله: فتصير اثنى عشر: يعنى بنابر هر كدام از سه قول صور متصوّره دوازده تا
مىباشد كه شش صورتش صحيح و شش صورت ديگر آن باطل است.