فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٧ - فصل در بيان احكام سلبى وجود

امّا دليل اوّل براى اينكه دو امر وقتى با هم ضدّ هستند كه خصوصيّات‌

ذيل در آنها باشد.

١- هر دو امر وجودى باشند يعنى ماهيّتى باشند كه وجود داشته باشند.

٢- اگر در محلّى بخواهند قرار گيرند بتعاقب هم در آنجا بيايند نه در

عرض هم.

٣- بين آندو نهايت مخالفت و بعد باشد.

٤- هر دو در تحت جنس قريب داخل باشند همچون بياض و سواد كه‌

تمام اين خصوصيّات در آندو هست ولى وجود هيچكدام از اين مشخّصات را

ندارد زيرا اوّلا نفس وجود است نه امر وجودى و ثانيا موضوع و محلّ ندارد و ثالثا

جنسى فوق آن نيست تا وجود در تحت آن قرار گيرد و رابعا با غير خود تخالف و

تباعدى ندارد لذاست كه گفته‌اند:

ماهيّت را از وجود تخليه كردن و هر كدام را جدا ملاحظه نمودن خود

آراستن ماهيّت است بوجود زيرا معناى تخليه اينست كه ماهيّت را بعنوان‌

معروض و وجود را عارض بدانيم و پرواضح است كه معروض بعارض آراسته و

پيراسته مى‌شود.

و امّا برهان دوّم اينستكه دو شيئ زمانى مثلين هستند كه با هم در ماهيّت‌

اشتراك داشته باشند همچون زيد و عمرو كه در ماهيّت انسانيّت مشتركند و نيز

لوازم ماهيّت در هر دو باشد و قبلا گفته شد كه وجود بتانا ماهيّت ندارد نه ماهيّت‌

نوعيّه و نه جنسيّه و نه صنفيّه بلكه حقيقتى است واحد لذا ثانى براى آن تصوّر

نمى‌شود تا بين آندو فصل مميّزى باشد و وقتى فصل نداشت جنس نيز ندارد.

قوله: انّه لا شيئ ضدّه: ضمير در « انه » بمعناى شأن مى‌باشد.

قوله: ليس وجوديّا: زيرا وجودى شيئ را گويند كه وجود زائد بر آن باشد

در حاليكه وجود موجود بنفسه و وجود عين آن بوده نه زائد بر ذاتش.

قوله: و لا له غاية البعد و الخلاف مع شيئ: زيرا نور وجود بر تمام اشياء تابيده و

كافّه موجودات از آن منتفع و بهره‌مند هستند پس وجود با هيچ چيز تعاند و تباعدى‌