فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٤ - جواب از اشكال اتحاد جوهر با عرض

تجزيه و تركيب‌

بحمل: جارّ و مجرور، متعلّق به « مقولة » ، مضاف.

ذات: مضاف اليه.

صورة: مبتداء و « مقولة » خبرش و تنوين « صورة » عوض از مضاف اليه‌

است. و تقدير « صورة الممكنات» است پس توهّم نشود كه‌

صورت نكره است و ابتداء بآن جايز نيست.

وحدتها: مضاف و مضاف اليه، مبتداء و خبرش « مقولة » است.

مع عاقل: مضاف و مضاف اليه و ظرف « مع » متعلّق به « وحدت » است.

ترجمه: صور علميّه ممكنات بحمل اوّلى است كه در تحت مقوله‌اى از مقولات‌

عشر واقع مى‌شود نه بحمل شايع و اعتقاد بعضى اينستكه اينصور مقوله با عاقل‌

( نفس) متّحد است.

شرح عربى: بحمل ذات، اى بالحمل الاوّلى الذّاتى، صورة، علميّة، من كلّ ممكن،

مقولة، من المقولات جوهر او كمّ او كيف او غيرها.

و امّا بالحمل الشّايع فهى كيف و لا منافاة لاختلاف الحمل كما انّ‌

الجزئى جزئى باحد الحملين و ليس بجزئى بالاخر و لذا اعتبر فى التّناقض‌

وحدة الحمل ايضا وراء الوحدات الثّمانية و هذا طريقة صدر المتألّهين‌

قدّس سرّه فقال فى مبحث الوجود الذّهنى من الاسفار:

انّ الطّبايع الكلّيّة العقليّة من حيث كلّيّتها و معقوليّتها لا تدخل تحت‌

مقولة من المقولات و من حيث وجودها فى النّفس اى وجود حالة او

ملكة فى النّفس تصير مظهرا او مصدرا لها تحت مقولة الكيف.

ثمّ شرع قدّس سرّه فى سدّ ثغوره بما خلاصته:

انّ الجوهر و ان اخذ فى طبيعة نوعه كالانسان و كذا الكمّ فى طبيعة نوعه‌

كالسّطح فقد حدّدا بما اشتمل عليهما و كذا فى بواقى الاجناس و الانواع‌