فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤٥ - معناى نفس الامر

و بعبارت ديگر ملاك صدق در قضاياى ذهنى بفرض فارض نيست بطوريكه اگر

فارض فرض غلط و دروغى نمود چون با مجرّد فرضش موافق است آنرا صادق‌

بدانيم لذا قضيّه:

انسان جماد است از قضاياى ذهنيّه كاذبه است اگرچه فارض آنرا فرض‌

نموده و القاء كرده است زيرا نسبت حكميّه در آن نه با مرتبه ماهيّت انسان موافق‌

است و نه با مقام وجودش.

قوله: فاذا قيل الاربعة فى نفس الامر كذا: مثل اينكه بگوئيم: عدد چهار در

نفس الامر زوج است اين قضيّه را قضيّه ذهنيّه صادقه مى‌گويند زيرا زوجيّت از لوازم‌

ماهيّت اربعه است پس نسبت حكميّه با مرتبه ذات و ماهيّت چون مطابق است‌

قضيّه صادقه مى‌شود.

قوله: من باب وضع المظهر موضع المضمر: چون در حقيقت تقدير عبارت الاربعة فى‌

نفس الامر « الاربعة فى نفسها» است.

شرح عربى: ثمّ اشرنا الى ما قيل:

انّ نفس الأمر هو العقل الفعّال بقولنا:

و عالم الأمر و ذا، اى ذلك العالم، عقل، كلّي، يعدّ، اى و يعدّ نفس‌

الأمر عند البعض عالم الأمر و ذلك العالم عقل كلّ صغير و كبير و

بسيط و مركّب فيه مستطر.

ترجمه: سپس بآنچه در تفسير آن بعضى ديگر گفته‌اند اشاره نموده و گفته‌ايم:

نفس الامر يعنى عقل فعّال.

و عالم امر و عقل كلّى شمرده شده است.

يعنى نفس الامر نزد برخى از حكماء عالم امر بوده و اينعالم هما عالم‌

عقل است كه هر صغير و كبير و بسيط و مركبّى در آن مستطر و موجود مى‌باشد.