فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٠ - تضعيف مصنف(ره) نسبت بمذهب حكماء مشاء

و امّا صدر المتألّهين قدّس سرّه فقد جعل فى الاسفار و المبدء و المعاد و

غيرهما هذا الحكم اعنى عدم جواز انتزاع مفهوم واحد من حقائق‌

متخالفة من حيث التّخالف عن الفطريّات.

ترجمه: سپس مرحوم مصنّف بجواب ديگر پرداخته و مى‌فرمايد:

چگونه براى دو حقيقت مختلف يك ماهيّت باشد و حال آنكه بين‌

ماهيّت و حقيقت تفاوتى نيست مگر بملاحظه ظرف ذهن و خارج بلكه همين‌

بيان در ابطال مذهب و مسلك مشّائين كفايت مى‌كند چه آنكه مفهوم وجود مانند

ماهيّت براى حقيقت وجود ثابت است اگرچه خصوصيّات ملغى بوده و مورد نظر

نمى‌باشند، پس قدر مشترك بواسطه افراد حكايت شده و آن واحد مى‌باشد.

و امّا صدر المتألهين پس در كتاب اسفار و مبدء و معاد و غير ايندو حكم‌

مزبور يعنى عدم جواز انتزاع مفهوم واحد از حقائق مختلف را از مسائل فطريّه قرار

داده است.

شرح فارسى:

توضيح‌

كلّى طبيعى كه از آن بماهيّت تعبير مى‌شود عين همان حقيقت خارجى‌

است فقط فرقشان اينست كه ظرف ماهيّت ذهن است و وعاء حقيقت خارج پس‌

با قطع نظر از اينجهت با هم متّحد هستند لذا با توجّه باينجهت ممكن نيست و

حقيقت متباين و مختلف از جميع جهات داراى يك ماهيّت منتزعه باشند و عينا

همين تقرير نسبت بمفهوم وجود و حقيقت آن جارى است يعنى مفهوم كه امرى‌

است انتزاعى امكان ندارد از دو حقيقت متباين و متباعد من جميع الجهات اخذ

شود.

پس نتيجة بايد گفت تمام حقائق خارجى در يك جهت با هم مشترك‌

هستند و همان جهت است كه بواسطه آنها حكايت مى‌شود و تمام خصوصيّات‌

شخصى ملغات و مورد ملاحظه نيستند.