فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٦ - كلام مرحوم مصنف

پست‌ترى قرار دارند.

شرح فارسى:

توضيح‌

اشكال‌

طبق جواب قبل در حقيقت وجود ذهنى، وجود نيست بلكه معناى اين‌

وجود همان وجود نفس و عقل است پس اينكه اهل فنّ وجود موجودات را دو نحوه‌

دانسته و آنرا بخارجى و ذهنى تقسيم كرده‌اند، صحيح نيست.

جواب‌

در همان جواب قبل گفتيم اشياء وجود ذهنى تبعى دارند و اين كلام با

تقسيم ارباب صنعت تنافى ندارد زيرا مثبتين وجود ذهنى ادلّه‌اى را كه آورده‌اند

بيش از اين مقدار اثبات نمى‌كند.

استدراك‌

البتّه در حاشيه اسفار اينمقاله را ما بطور كلّى نپذيرفتيم بلكه نسبت‌

بجواهر كلّيّه و اعراض عقليّه تصديق نموده‌ايم لكن راجع بصور جزئيّه‌ايكه در خيال‌

انسانى منتقش مى‌شود گفتيم حقيقتا و به حمل شايع آنها جوهر، انسان و نظائر

ايندو مى‌باشند و كافيست در اثبات اينمطلب كلام حكماء كه گفته‌اند:

هر طبيعت و حقيقتى داراى افراد ذهنيّه‌اى است و مسلّما منظورشان از

فرد ذهنى همين صور است كه حمل طبايع بر آنها حمل شايع است زيرا فرد

هميشه بهمين حمل مصداق طبيعت واقع مى‌شود.

جواب اين گفتار

ولى در ذيل اين حاشيه جواب آنرا گفته و متذكّر شديم كه اين بيان قادح‌