فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٤ - كلام مرحوم مصنف

قوله: لانّ الكلام فى الكلّى العقلى: مقصود از كلّى عقلى، معناى مصطلح آن‌

يعنى طبيعى مقيّد بكلّيّت نيست بلكه منظور از آن همان كلّى طبيعى است‌

منتهى باين قيد كه در ذهن موجود باشد.

قوله: هذا الوجود لها: ضمير در « لها » به ماهيّات راجع است.

قوله: تطّفلا: در اينجا عبارة اخرى براى « تبعا » مى‌باشد.

قوله: و ما به يترتّب على المهيّات آثارها: يعنى آثار ماهيّت.

قوله: هو الوجود الخاصّ: مقصود وجود خارجى است.

قوله: و هذا نظير الماهيّات و الاعيان الثّابتة: مشار اليه « هذا » تبعى بودن وجود

ذهنى ماهيّات براى نفس مى‌باشد و مى‌توان آنرا اشاره به عدم ترتّب آثار بر وجود

ذهنى ماهيّات دانست و مقصود از ماهيّات وا عيان ثابته كينونت حقائق اشياء

مى‌باشد.

قوله: فليس فى ذلك المقام الشّامخ: مراد از « مقام شامخ» همان مقام علم‌

ربوبى است.

شرح عربى:

ان قلت‌

فعلى هذا لم يكن للشّيئ نحوان من الوجود.

قلت‌

قد اشرنا الى انّ الوجود الذّهنى لها تبعا و ادّلة الوجود الذّهنى لا تثبت‌

ازيد من هذا و قد اوردنا فى تعاليقنا على الاسفار انّ ما ذكر يصحّ فى‌

كلّيّات الجواهر و الاعراض الّتى فى العقل و امّا الصّورة الجزئيّة الّتى فى‌

الخيال من الانسان مثلا فهو جوهر و انسان بالحمل الشّايع و ناهيك فى‌

ذلك قولهم:

انّ لكلّ طبيعة افرادا ذهنيّة و الفرد مصداق الطّبيعة بالحمل الشّايع.

و الجواب انّه لا يتفاوت الامر فانّ هذا الوجود ايضا ليس وجود الطّبيعة