فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١١ - كلام مرحوم مصنف

قوله: كما فى قوله: يعنى فى قول ملّاصدرا.

قوله: فالوجود ليس بجوهر و لا عرض: يعنى بگفته خود ملّاصدرا.

شرح عربى: قلنا: وجود تلك الماهيّات كونها و تحقّقها و ليس المراد من قوله من‌

حيث وجودها ذلك الوجود بل لعلّه وجود خاصّ له ماهيّة خاصّة هى‌

ماهيّة العلم ذلك الوجود الخاصّ ظهورها على النّفس و هذا كمال ثان‌

لوجود تلك الصّور و وجود آخر لانّ وجودها فى الخارج كان متحقّقا و لم‌

يكن هذا الوجود.

فماهيّة العلم كيف بالذّات و تلك الصّور المعلومة كيف بالعرض.

ترجمه:

جواب مصنّف (ره)

از اشكال مذكور

مصنّف (ره) در مقام جواب از اشكال مذكور مى‌فرمايد:

وجود ماهيّات مزبور يعنى مقولات ياد شده همان كون و تحقّق آنها است‌

و مراد از كلمه « وجود » در عبارت صدر المتألّهين كه گفت « من حيث وجودها»

اين وجود نيست يعنى وجود بمعناى كون و تحقّق نمى‌باشد تا اشكال ياد شده‌

لازم آيد بلكه شايد منظور وجود خاصّى است كه برايش ماهيّت مخصوصى باشد

مثلا بگوئيم مراد از ماهيّت، ماهيّت علم بوده و مقصود از وجود خاصّ اين ماهيّت‌

ظهورش بر نفس مى‌باشد و پرواضح است كه وجود باين معنا كمال دوّمى براى‌

وجود آن مقولات كه بمعناى كون و تحقّق بودند محسوب شده و مسلّما معناى‌

ديگرى بوده و وجود آخرى بحساب مى‌آيد و شاهد و دليل بر تغاير ايندو وجود

آنستكه وجود اين مقولات و صور در خارج از نفس متحقّق و ثابت است‌

در حاليكه وجود بمعناى ظهور بر نفس چنين تحقّقى را ندارد مگر آنكه مقولات و

صور مزبور در ذهن تصوّر و تعقّل شوند و ماهيّت علم تحقّق يافته و صور مقولات بر

نفس ظاهر گردند تا وجود بمعناى دوّم نيز تحقّق يابد.