فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤٦ - معناى نفس الامر

شرح فارسى:

توضيح‌

تفسير دوّم‌

و آن اينستكه مراد از نفس الامر عقل فعّال باشد و در تعريف عقل فعّال‌

گفته‌اند: قوّه قدسيّه‌ايست كه نفوس را از مرحله قوّه به مرحله فعل ميآورد چنانچه در

بخش منطق گذشت و از آن بعالم امر نيز تعبير كرده‌اند و مرحوم مصنّف بعبارت‌

روشن‌تر مى‌فرمايد مقصود از اين عالم (عالم امر يا عقل فعّال) نشئه و وادى است كه‌

تمام حقائق اشياء صغير و كبير بسيط و مركّب در آن مسطور بوده و فعليّت دارند فلذا

معناى مطابقت قضيّه ذهنيّه كذائى با نفس الامر باعتبار مطابق بودن نسبت حكميّه‌

آنست با علوم حقّه و صادقه‌ايكه عقل كلّى محسوب مى‌شوند.

قوله: انّ نفس الامر هو العقل الفّعال: قائل اينقول مرحوم خواجه طوسى است.

گويند مرحوم علامّه حلّى رضوان اللّه تعالى عليه از خواجه عليه الرّحمه راجع‌

بمعناى « نفس الامر» سؤال نمود.

خواجه فرمود:

نفس الامر همان عقل فعّال است كه محلّ صور و حقائق موجودات مى‌باشد.

و تفسير اوّل كه قبلا گذشت فرموده مشهور از حكماء و از جمله مرحوم‌

ميرداماد مى‌باشد.

بعضى ديگر گفته‌اند: نفس الامر يعنى عالم خارج از ذهن.

دسته‌اى ديگر معتقدند كه نفس الامر يعنى عالم امر كه همان عالم روح و

حقيقت است چنانچه حضرت حقتعالى در قرآن مجيدش فرموده: قل الرّوح من امر ربّى

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص٤٤٦

اعتى ديگر اظهار نموده‌اند: نفس الامر همان باطن ضرورت و برهان‌

مى‌باشد.

گروهى ديگر فرموده‌اند: نفس الامر علم الهى است.

پاره‌اى ديگر عالم نفس الامر را به قلب انسان كامل تفسير كرده‌اند.

فرقه‌اى ديگر معناى آنرا لوح محفوظ دانسته‌اند.