فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٩ - دليل پنجم براى اصالت وجود

الاختلاف و تصحّح الغيرية و اين احدها من الآخر لا الهوهويّة و لم يتمّ‌

مسئلة التّوحيد التّى هى أسّ المسائل.

ترجمه:

دليل ششم براى‌

اصالت وجود

دليل ششم براى اصالت وجود كلام ما در متن است كه گفته‌ايم:

اگر وجود اصالت نداشته باشد، هرگز وحدت حاصل نمى‌شود، زيرا غير

وجود كه ماهيّت باشد چه آنكه اصالت آن مورد نزاع است محلّ انتشار كثرت‌

مى‌باشد، و وقتى امر چنين بود توحيد ذاتى حقتعالى و نيز توحيد صفاتى حضرتش‌

كه منحصرا بواسطه حقيقت وجودى كه با آن وجودا و عدما دوران و جريان دارد

تحقّق نمى‌يابد.

بيان و توضيح‌

بيان اين دليل آنستكه بگوئيم:

اگر وجود اصيل نباشد اساسا و بهيچ وجهى وحدت حصول پيدا نمى‌كند

زيرا ماهيّت محلّ انتشار كثرت و موجب حصول كثرت بوده و فطرت و جبلّت آن‌

اختلاف مى‌باشد چه آنكه ماهيّات ذاتا با يكديگر مختلف بوده و بدينوسيله متكثّر

مى‌باشند و همين ماهيّات بوده كه غبار كثرت و رنگ تكثّر بوجود مى‌دهند، زيرا

وجود بواسطه تكثّر موضوعات واجد يك نوع كثرت مى‌باشد و بهر تقدير ماهيّت‌

متكثّر و مختلف است چنانچه وجود مركزى است كه فلك وحدت بدور آن در

جريان و حركت است و وقتى وحدت حاصل نشد اتّحاد نيز كه عبارت از هو

هويّت است همچون اتّحاد انسان با كاتب در مثال: الانسان كاتب و اتّحاد كاتب‌

با ضاحك در الكاتب ضاحك منتفى مى‌گردد چه آنكه فرض آنستكه جهت وحدت‌

يعنى وجود اعتبارى است و اصل شيئيّت ماهيّت انسان و مفهوم كاتب و ضاحك‌

است و مفاهيم حقيقت و ذاتشان اختلاف و مصحّح غيريّت مى‌باشد از اينرو هيچ‌