فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٤ - اشاره مرحوم مصنف به ادله وجود ذهنى

( اجتماع دو نقيض با جمع شدن دو ضدّ مغاير است).

در ايندو مثال « بارد بالطّبع» را برا « بحر من زيبق» و « مغاير لاجتماع‌

الضّديّن» را براى « اجتماع نقيضين» اثبات كرده‌ايم و چون ثبوت شيئ برا شيئ‌

ديگر فرع بر آنست كه مثبت له ثابت و موجود باشد و از طرف ديگر ايندو موضوع‌

در خارج يقينا وجود ندارند لا جرم مى‌بايد در ذهن ثابت بوده و تحقّق داشته‌

باشند.

دليل دوّم‌

دليل دوّم اينكلام ما است كه در متن گفته‌ايم:

معناى عام را انتزاع مى‌كنيم يعنى بسا مفهوماتى را كه متّصف به كلّيّت‌

و عموم هستند ما تصوّر مى‌كنيم باين نحو كه مميّزات و مشخّصات را از آنها حذف‌

كرده و معناى صرف و كلّى بحت را متصوّر قرار مى‌دهيم و چون تصوّر خود اشاره‌

عقليّه بوده و از طرف ديگر معدوم مطلق را نمى‌توان مورد اشاره قرار داد در نتيجه‌

بايد ملتزم كه مفهومات كلّيّه بنحو كلّيّات وجود داند و چون در خارج تحقّق‌

ندارند زيرا هر موجود خارجى لا محاله بايد جزئى باشد پس نتيجتا بايد بگوئيم در

ذهن تحقّق دارند.

شرح فارسى:

توضيح‌

ادلّه بر اثبات وجود ذهنى‌

ماهيّات‌

دليل اوّل: بسيارى از اشياء هستند كه وجود خارجى نداشته و معذلك‌

موضوع حكم واقع مى‌شوند، مانند دريائى از جيوه يا اجتماع نقيضين كه‌

مى‌گوئيم:

دريائى از جيوه طبعا سرد است يا اجتماع نقيضين با اجتماع ضدّين مغاير