فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٣ - تضعيف مصنف(ره) نسبت بمذهب حكماء مشاء

خارجى ندارد بلكه مجرّد اعتبار ذهنى و لحاظ عقلى است و بنابراين قول نسبت‌

بين ايندو نيز تباين است مانند وجه دوّم اگرچه در تقرير تباين با هم فرق دارند.

اختيار مصنّف (ره)

بعد از تقرير مذهب مشّائين مى‌فرمايد:

حقّ با اشراقيّين بوده و مقاله حكماء مشّاء باطل است زيرا بدون شبهه‌

موجودات در خارج متكثّر و مختلف هستند، حال اگر بين آنه جهت وحدت و

اشتراكى نباشد چگونه ممكن است از تمام آنها مفهوم واحد و حقيقت فاردى را

كه وجود باشد انتزاع نمود زيرا اين امر مستلزم محال بوده و آن اينست كه لازم‌

مى‌آيد شيئ واحد در عين وحدت كثير و متعدّد باشد.

و سپسص بيان ملازمه را اينطور مى‌فرمايد:

مفهوم وجود كه امرى است اعتبارى و منتزع از حقائق و مصاديق بديهى‌

است كه واحد مى‌باشد حال اگر موجودات حاكى از آن بينشان تباين و تباعد

كلّى باشد لازم مى‌آيد مفهوم وجودى را كه واحد دانستيم در عين وحدت متكثّر

باشد و بطلان آن بسى روشن و از ضروريّات است.

قوله: زاهق باطل: كلمه « زاهق » يعنى زايل.

قوله: لها توحّد ما: ضمير در « لها » به اشياء راجع است.

قوله: بيان ذلك: يعنى بيان عدم انتزاع معنى واحد من الاشياء الّتى لم يقع‌

لها توحّد ما.

قوله: انّه لو انتزع مفهوم واحد: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: بلا جهة وحدة هى بالحقيقة مصداقه: ضمير « هى » به اشياء راجع بوده و

ضمير در « مصداقه » به مفهوم واحد بر مى‌گردد.

قوله: انّه حينئذ يكون المصداق الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و

مقصود از « حينئذ » حين انتزاع مفهوم الواحد من اشياء متخالفة بما هى متخالفة

مى‌باشد.