فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٢ - تضعيف مصنف(ره) نسبت بمذهب حكماء مشاء

بهمين منوال است و بعد از التزام ببساطت وجود و حقائق موجوده و تباين بين آنها

ناچار وجود مطلق را بايد براى آنها عرضى بدانيم باين معنا كه از قبيل خارج‌

محمول است نه سنخ محمول بالضّميمه و شرح اجمالى ايندو اينست:

خارج محمول: عبارتست از محموليكه از حاقّ ذات موضوع انتزاع شده و بر

آن حمل مى‌شود مانند امكان كه از نفس ذوات بسيطه ممكنات انتزاع مى‌شود و

بر آنها حمل مى‌گردد چنانچه مى‌گوئيم العالم (بمعناى ماسوى اللّه) ممكن.

و از اين معنا بعرضىّ تعبير مى‌كنند كه ذاتى باب برهان است.

محمول بالضّميمه: عبارتست از محموليكه عارض بر چيزى مى‌شود و بر آن‌

حمل مى‌گردد نه باعتبار ذات و حاق آن بلكه بلحاظ اضافه امر ديگرى چنانچه‌

وقتى مى‌گوئيم:

( زيد ابيض) ابيض محمول بالضّميمه است يعنى چون زيد متّصف‌

ببياض شده باعتبار بياضيكه زائد بر ذاتش هست اين محمول را بر آن حمل‌

مى‌كنيم.

و در فرق بين ايندو و نسبتى كه بين آنها مى‌باشد وجوهى گفته شده‌

است و مرحوم محقّق آشتيانى سه قول در اينمقام نقل فرموده:

١- آنكه بين ايندو عامّ و خاصّ مطلق است يعنى خارج محمول عام و

محمول بالضّميمه خاص مى‌باشد زيرا خارج محمول آنست كه در ذات داخل‌

نبوده و بر آن حمل شود اعمّ از اينكه در حملش بر ذات بضميمه‌اى محتاج بوده يا

نيازى نباشد بخلاف محمول بالضميمه كه در حملش محتاج بانضام ضميمه‌

خارجى يا ذهنى است.

٢- بين ايندو تباين است زيرا خارج محمول اصلا محتاج بضميمه‌

نيست ولى محمول بالضّميمه بآن نيازد ارد پس فرقشان از قبيل بشرط لا و بشرط فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص٢٢٢

ئ است.

٣- محمول بالضّميمه اطلاقش بر محمولاتيست كه در خارج ما بازاء

داشته باشند همچون ابيض و كاتب و امثال اينها ولى خارج محمول ما بازاء