فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٦ - قدح و اشكال مصنف(ره) در مذهب قائلين مذكور

مى‌باشند و وجود قائم به ماهيّات نبوده و عارض بر آنها.

و اينكه بر وجود اطلاق موجود شده معنايش اينستكه وجود نفس وجود

است و اگر بر ماهيّات حمل گرديده باين معنا است كه ماهيّات منسوب بوجود

هستند چنانچه در كلمات: مشمّس و لابن و تامر و امثال اينها منسوب به شمس و

لبن و تمر قصد و اراده شده.

قدح و اشكال مصنّف (ره) در مذهب قائلين مذكور

سپس مصنّف (ره) در مقام تضعيف قول ايشان مى‌فرمايد:

اين مسلك و رأى را اگرچه جماعت بسيارى پسنديده‌اند ولى از نظر ما

صحيح نيست چه آنكه ايشان چون باصالة الماهيّة قائلند لا جرم لازمه آن اينستكه‌

به وجود دوّم قائل شده و بايد ملتزم شوند در دار تحقّق دو سنخ و دو اصل مى‌باشد.

ولى ما اعتقادمان اينستكه ذوق تألّه مقتضى است ك در دار تحقّق سنخ‌

واحد و اصل فاردى باشد زيرا اصالت با وجود بوده و ماهيّت امر اعتبارى است‌

چه آنكه شيئيّت در ايندو منحصر بوده و امر اصالت بر آندو دور مى‌زند لذا وقتى‌

اصالت ماهيّت باطل شد بطور معيّن بايد باصالت اوّل يعنى وجود ملتزم شويم‌

در نتيجه بايد بگوئيم:

مضاف اليه وجود بوده و اضافه اشراقيّه مى‌باشد و مضاف نيز انحاء

وجوداتى بوده كه تمام بنفسها و ذاتا متعلّقات و متدلّيات هستند به مرتبه‌اى كه از

نظر شدّت نورى متناهى نيست بلكه در اصطلاح ما نام اين وجودات تعلّقات و

روابط محظ مى‌باشد نه آنكه اشيائى بوده كه روابط و تعلّقات براى آنها ثابت‌

باشد بلكه عين ربط و تعلّق هستند.

شرح فارسى:

توضيح‌

در بيتى كه اخيرا گذشت مرحوم مصنّف بدو قول اشاره كرده است: