فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١ - فرق بين فريده و در

هذا البيت فى موضع التّعليل و المصراع الاوّل اشارة الى التّوحيد الذّاتى و الثّانى الى‌

الافعالى.

ترجمه: اين بيت بجاى علّت براى بيت قبلى است و مصراع اوّل به توحيد ذاتى و

مصراع دوّم به توحيد افعالى اشاره دارد.

شرح فارسى:

توضيح‌

مؤلّف گويد:

مقصود اينستكه اگر كسى سؤال كند كه چرا خوض در مقصود بعون و

كمك او صورت مى‌گيرد جوابش بيت دوّم است يعنى بعلّت آنكه تمام امور

زمامش بدست او است، پس بنابراين بيت دوّم بحسب اصطلاح جمله مستأنفه‌

بيانى مى‌شود.

قوله: و المصراع الاوّل الخ:

اقسام توحيد

اهل اصطلاح توحيد را به چهار نوع تقسيم نموده‌اند:

اوّل: توحيد ذاتى: و آن اينستكه واجب الوجود يكى است نه متعدّد و تمام‌

امور كليد و مفتاحش بدست او است چنانچه مصراع اوّل از بيت دوّم اشاره‌

باينقسم دارد.

دوّم: توحيد افعالى: و آن اينستكه عباد در تمام امور بايد ملجاء و

پناهگاهشان حضرت احديّت باشد و در هيچ فعلى خود را مستقلّ نبينند بلكه‌

انجام آنرا مرهون توفيق و تأييد جنابش بدانند چنانچه مصراع دوّم باين قسم اشاره‌

است.

سوّم: توحيد صفاتى: يعنى صفاتش عين ذاتش مى‌باشد.

البتّه مقصود صفات ذات است نه صفات افعال.