فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٣ - رأى حكماء مشاء و اشراق در اصالت وجود و ماهيت

دليل من خالفنا عليل: يعنى برهان مخالفين ما ضعيف و غير قابل استناد

است.

شرح فارسى:

توضيح‌

بعد از ابطال اصالت هر دو با هم مى‌فرمايد:

حكماء دو دسته مى‌باشند:

١- طائفه‌اى وجود را اصيل دانسته يعنى گفته‌اند متعلّق جعل حقتعالى‌

وجود بوده و ماهيّت امر اعتبارى و انتزاعى است چه آنكه ماهيّت حاكى از وجود

و با آن متّحد است اينقول را محقّقين از حكماء مكتب مشّاء گفته و مصنّف نيز به‌

تبعيّت از ايشان همين رأى را اختيار نموده است و مصراع اوّل را بهمين امير

اختصاص داده.

٢- دسته‌اى ديگر بعكس گفته‌اند يعنى ماهيّت را اصل دانسته و وجود

را امر اعتبارى و حاكى از ماهيّت فرض نموده‌اند چنانچه شيخ شهاب الدّين‌

سهروردى مؤسّس حكمت اشراق و جمعى ديگر از محقّقين همچون سيّد داماد

باين قول متمايل شده‌اند.

مؤلّف گويد:

مقصود از اصالت وجود يا ماهيّت اينستكه:

آنچه در عالم عين و خارج است آيا بازاء مفهوم وجود بوده يا در قبال‌

مفهوم ماهيّت مى‌باشد.

قائلين باصالت وجود مى‌گويند در خارج هرچه هست بازاء مفهوم وجود

بوده و ماهيّت ما بازاء ندارد بلكه صرفا از وجود حكايت مى‌نمايد ولى قائلين‌

باصالت ماهيّت مى‌گويند اعيان خارجى تمام بازاء مفهوم ماهيّت بوده و وجود در

ازائش چيزى نبوده و صرفا از ماهيّت حكايت مى‌كند.