فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١ - اصل بودن وجود

فساد اين تالى در صورتى است كه خداوند متعال را علّت غير مختار

بدانيم مانند سائر علل ولى اگر گفتيم حضرتش علّت مختار و خالق و فاطر

موجودات هست چنانچه رأى صواب و عقيده مطابق با شرع انور چنين است چه‌

اشكالى دارد كه در عين حاليكه خودش بسيط بحث است موجود مفطور و مخلوق‌

خود را مركّب خلق كند.

و بعبارت ديگر:

قاعده لزوم سخنيّت بين علّت و معلول در عللل و معاليل مصطلحه مى‌باشد

بلكه مى‌توان گفت اگر اين قانون و قاعده را حتّى در مبدء اعلى جارى و سارى‌

بدانيم لازمه‌اش سلب اختيار و نفس قدرت از مبدء المبادى مى‌شود.

٣- آنكه لازم مى‌آيد وجود نفس تحقّق ماهيّت نباشد بلكه ماهيّت‌

حقيقت جداگانه‌اى مى‌شود و وجود هم عليحدّه و از انضمام آندو اشياء صورت‌

مى‌گيرند.

و بعبارت ديگر:

لازم مى‌آيد هر دو در عرض هم باشند نه آنكه يكى عارض و ديگرى‌

معروض بوده، يكى اصيل و ديگرى انتزاعى باشد.

مخفى نماند كه اين وجه نيز اشكال اساسى نبوده بلكه عين مدّعاى‌

قائلين باينقول است نه آنكه لازمه آن باشد.

٤- لزوم صحّت مذهب ثنويّه.

٥- عدم صحّت حمل ماهيّت بر وجود و يا بالعكس زيرا ملاك حمل‌

اينستكه بين محمول و محمول عليه از جهتى وحدت باشد كه بواسطه آن حمل‌

صورت گيرد و نيز از جهتى هم بايد بين آن دو تغاير باشد كه دو بودن محقّق شده‌

و گفتن حمل محمول بر موضوع صادق باشد و اينمعنا با اصالت و تباين كلّى بين‌

ايندو (وجود و ماهيّت) صادق نيست.

دوّم: آنكه وجود اصيل باشد و ماهيّت اعتبارى.

سوّم: آنكه ماهيّت اصيل بوده و وجود اعتبارى.