فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦ - دليل سوم براى اصالت وجود

تقدّم علّت بر معلو ل واجب است در حاليكه تشكيك در ماهيّت ممكن‌

نيست، بنابراين وقتى علّت و معلول هر دو از يك نوع يا يك جنس بودند همچون‌

علّت بودن آتشى براى آتش ديگر يا علّت بودن هيولى و صورت براى جسم يا

علّت بودن عقل اوّل براى عقل دوّم و از طرفى وجود هم اعتبارى باشد لازم مى‌آيد

كه ماهيّت نوعى نار مثلا در اينكه نار است متقدّم و همين ماهيّت نارى در اينكه‌

نار و آتش است مؤخّر باشد.

و نيز ماهيّت جنسيّه جوهريّه در اينكه جوهر است باعتبار اينكه در علّت‌

مى‌باشد متقدّم و همين ماهيّت جنسيّه جوهريّه بملاحظه آنكه در معلول وجود دارد

متأخّر قرار گيرد و لازمه اين تشكيك در ذاتى مى‌گردد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل سوّم بر اصالت وجود و اعتباريّت ماهيّت مضمون اين بيت است و

آن اينستكه:

تقدّم ذاتى علّت بر معلول در اصالت وجود و اعتباريّت ماهيّت كافى‌

است زيرا تشكيك در ماهيّت وجود ندارد.

توضيح و شرح‌

براى ايضاح اين دليل دو مقدّمه لازمست:

اوّل: علّت بر معلولش مقدّم مى‌باشد.

دوّم: بين ماهيّات تشكيك و مرتبه‌اى وجود ندارد.

امّا مقدّمه اوّل:

شرح دو نكته در آن لازم است:

نكته اوّل‌

علّت به دو اعتبار چهار قسم مى‌شود: