فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٢ - دليل پنجم براى اصالت وجود

و نيز روايتى است كه مرحوم رئيس المحدّثين صدوق عليه الرّحمه در

كتاب شريف توحيد بسند معتبر از سليمان بن جعفر الجعفرى نقل مى‌كند كه قال‌

الرّضا عليه السّلام:

المشيّة و الارادة من صفات الافعال، فمن زعم انّ اللّه لم يزل مريدا شائيا فليس‌

بموحد.

البتّه چون جاى اين بحث در اينمقام نيست تفصيل آنرا به كتب كلامى‌

واگذار مى‌كنيم و طالبين باين قبيل كتب مى‌توانند رجوع نمايند.

قوله: لانّه على هذا لم يكن الصّوادر الّا المهيّات: ضمير در « لانّه » بمعناى‌

« شأن » مى‌باشد و كلمه « صوادر » جمع صادر بوده و مقصود مخلوقات مى‌باشد.

مؤلّف گويد:

بنظر قاصر ما اطلاق صادر به مخلوق اطلاق صحيحى نمى‌باشد چه آنكه‌

صادر بآن اثرى از فاعل گفته مى‌شود كه بروز و ظهورش در اختيار فاعل نباشد از

اينرو اطلاق اينكلمه درمورد خروج معلول از علّت و يا بروز افعال و آثار از اشياء

غير صاحب شعور مستعمل است چنانچه گويند:

صدر الماء عين العين (آب از چشمه خارج شد).

يا: صدر الاحراق عن النّار (سوزاندن از آتش صادر گشت).

و چون از نظر ما اطلاق علّت به ذات اقدس بارى تعالى صحيح نبوده بلكه‌

حضرتش جلّ و على خالق و فاطر و فاعل مى‌باشد و نيز فاعليّتش از قبيل فاعليّت‌

چشمه در اصدار آب نبوده لا جرم استعمال صدور شايسته مقام ذاتش نبوده بلكه‌

خلق و ايجاد و افطار بايد گفته شود و حاصل كلام آنكه استعمال صدور در باب‌

علّت و معلول و بروز فعل از علّت شايسته است و چون اطلاق علّت به ذات‌

متعالش صحيح نبوده فلذا در هيچيك از آيات قرآنى و روايات و اخبار معتبره و

ادعيّه وارده در باب اسماء شريفه‌اش اين نام به چشم نمى‌خورد لهذا زيبنده مقام‌

اعلا و ذات اقدسش استعمال اين كلمه نباشد و تفصيل اين بحث در حوصله اين‌

مقام نيست.