فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٢ - اشكال مرحوم مصنف به لاهيجى(ره)

احتياجى به تكرار نيست.

قوله: انكانت اجزاء عقليّة: ضمير در « كانت » به اجزاء مترتّبه عود مى‌كند.

قوله: فلانّها متّحدة فى الوجود: ضمير در « لانّها » به اجزاء بر مى‌گردد.

قوله: فهى متمايزة بحسب نفس الامر: در اجزاء عقليّه و كيفيّت تركّب ماهيّت‌

از آنها آراء و اقوال ارباب عقل مختلف است و از ميان آنها اين رأى مطلوب‌

مصنّف (ره) بوده كه اين اجزاء در وجود خارجى با هم متّحد ولى در ذهن متعدّد

محسوب مى‌شوند و در نفس الامر و واقع از هم متمايزند.

قوله: كيف: يعنى چگونه اين اجزاء در نفس الامر با هم متعدّد و از

يكديگر ممتاز نباشند.

قوله: و هذا ملاك سبقها بالتّجوهر: همانطوريكه اشاره شد مقصود از سبق‌

بالتّجوهر بنابر مسلك اصالت الماهيّة سبق بملاحظه تقرّر ماهوى و حقيقت شيئ‌

مى‌باشد و مثال آن تقدّم اجزاء بر كلّ است چه آنكه سبق اجزاء بر كلّ باين‌

ملاحظه است كه كلّ قوام و جوهريّتش موقوف بر اجزاء است لا جرم اجزاء اعتبار

تقرر ماهوى بر كلّ متقدّم مى‌باشند.

قوله: هذا على قول القائلين الخ: مشار اليه « هذا » تقدّم اجزاء بر كلّ بملاك‌

سبق بالتّجوهر مى‌باشد.

قوله: اتّحادها فى الوجود: ضمير در « اتّحادها » به اجزاء راجع است.

قوله: فهى عين المواد و الصّور: مقصود عينيّت در خارج بوده امّا بحسب‌

اعتبار بينشان تغاير و دوئيّت مى‌باشد.

قوله: فاذا كانت غير متناهية: ضمير در « كانت » به اجزاء عقليّه راجع‌

است.

قوله: و لزوم التّسلسل فى موضع مّا يكفى الخ: يعنى بنابراينكه وجود جزء

ماهيّت بوده و در عالم تقرّر به اصالتش قائل شويم اگرچه در ماهيّا بسيطه‌

تسلسل لازم نمى‌آيد ولى در ماهيّات مركّبه اين محذور پيش آمده و همين مقدار در

امتناع جزء قرار دادن وجود براى ماهيّت و لزوم محذور كافى است زيرا امرى كه‌